Die 2026 Graan SA Kongres het op 11 en 12 Maart by NAMPO Park in Bothaville plaasgevind, waar produsente, landboukundiges, bedryfsrolspelers en beleidmakers saamgesels het oor die toenemende druk op graanboerdery. Die groot boodskap uit die kongres was duidelik: Suid-Afrikaanse graanboere bly veerkragtig en innoverend, maar die gaping tussen produksiekoste en inkomste raak al moeiliker om te oorbrug.
Een van die sterkste temas was dat voedselsekerheid nie los van plaaswinsgewendheid gesien kan word nie. As boere nie winsgewend kan bly nie, raak die hele voedselsisteem kwesbaar. Insetkoste, veral kunsmis en brandstof, bly hoog, terwyl graanpryse onder druk is. Vir baie produsente beteken dit hulle moet nou ’n duur gewas in ’n swakker mark bestuur.
Boere vra nie beskerming nie, maar sekerheid
By die kongres is dit ook duidelik gestel dat boere nie spesiale beskerming soek nie. Wat hulle wel vra, is groter voorspelbaarheid. Hulle wil in ’n omgewing boer waar beleid duidelik is, infrastruktuur werk en besluite betyds geneem word. Onsekerheid oor regulasies, administratiewe vertragings en swak dienslewering maak gewone boerderyrisiko net soveel groter.
Koring bly onder druk
Koring was ook ’n groot gesprekspunt. Suid-Afrika bly sterk afhanklik van ingevoerde koring, terwyl plaaslike produsente al hoe meer sukkel om onder die huidige omstandighede kop bo water te hou. Graan SA het weer beklemtoon dat ’n meer voorspelbare en deursigtige tariefomgewing nodig is om verdere druk in die koringwaardeketting te verlig.
Swak infrastruktuur kos boere geld
Swak paaie, duur logistiek en die afname in spoorwegdoeltreffendheid vreet intussen ook aan boere se marges. Elke vertraging en ekstra kilometer op slegte paaie verhoog koste. Die gevoel by die kongres was dat planne en beloftes nie meer genoeg is nie. Produsente wil nou uitvoering sien.
Toegang tot tegnologie bly noodsaaklik
Nog ’n sterk boodskap was dat mededingendheid toenemend afhang van toegang tot tegnologie en innovasie. As Suid-Afrikaanse graanboere wêreldwyd wil bybly, moet hulle toegang hê tot die beste genetika, gewasbeskerming, digitale stelsels en meganisasie. Stadige regulatoriese prosesse hou die sektor terug.
Slimmer bestuur gaan al belangriker word
Tog het die gesprek nie net oor eksterne probleme gegaan nie. Sprekers het ook beklemtoon dat produsente self op dissipline, presisie en slimmer besluitneming moet fokus. In ’n lae-marge-omgewing gaan dit nie net oor hoër opbrengste nie, maar oor beter bestuur, beter gebruik van data en groter insetdoeltreffendheid.
’n Duidelike boodskap uit Bothaville
Die kongres het uiteindelik een ding baie duidelik gemaak: Suid-Afrikaanse graanprodusente is bereid om aan te hou produseer, te belê en die land te voed, maar hulle kan dit nie alleen doen nie. Daar is dringend aksie nodig op beleid, infrastruktuur en marktoegang. Sonder winsgewende boere kan daar nie volhoubare voedselsekerheid wees nie.