Suid-Afrika se varkvleismark het binne enkele maande van moontlike tekorte na ’n beduidende ooraanbod beweeg. Hoewel laer pryse goeie nuus vir verbruikers is, plaas die skielike daling in groothandelpryse nuwe druk op produsente se marges. Groothandelpryse het volgens Arnold Prinsloo, uitvoerende hoof van Eskort, van sowat R40/kg tot ongeveer R30/kg gedaal. Hy verwag dat die mark uiteindelik nader aan sy historiese gemiddeld van ongeveer R32/kg sal stabiliseer namate vraag en aanbod weer in balans kom.
Die skerp prysbeweging wys egter hoe vinnig veesiektes, invoerbesluite en veranderende verbruikersvraag die varkvleiswaardeketting kan beïnvloed. Uitbrekings van Afrika-varkpes en bek-en-klouseer het vroeër vanjaar vrese laat ontstaan dat plaaslike varkvleisvoorraad aansienlik kon afneem. Verwerkers het gevolglik ingevoerde vleis bestel om moontlike tekorte te voorkom.
Die ingevoerde produk het tussen agt en tien weke geneem om Suid-Afrika te bereik. Teen die tyd dat die besendings plaaslik beskikbaar geword het, het baie plase reeds uit siektebeheerbeperkings gekom en weer begin om diere normaalweg te bemark.
“Pleks van die tekorte wat baie verwag het, het die mark in die teenoorgestelde rigting beweeg,” sê Prinsloo. “Die ingevoerde vleis het aangekom op dieselfde tydstip as wat plaaslike aanbod herstel het, wat ’n beduidende surplus geskep het.”
Vir produsente beteken dit dat groot volumes plaaslike en ingevoerde produk terselfdertyd vir dieselfde mark meeding.
Markgereed diere hoop tydens beperkings op
Plase wat deur bek-en-klouseer geraak word, word ingevolge Suid-Afrika se dieregesondheidsregulasies vir minstens 42 dae beperk nadat geen nuwe simptome waargeneem is nie.
Hoewel dié maatreëls noodsaaklik is om die verspreiding van siektes te beperk, kan dit tot ’n ophoping van markgereed diere op plase lei. Wanneer beperkings opgehef word, kom dié diere binne ’n relatief kort tydperk op die mark.
Hierdie skielike toename in aanbod kan pryse onder druk plaas en produsente se kontantvloei beïnvloed. Diere wat langer aangehou moet word, verhoog ook voer-, behuisings- en bestuurskoste, terwyl die uiteindelike verkoopprys intussen kan daal.
Swakker vraag verhoog die druk
Die groter aanbod is deur sagter verbruikersvraag vererger. Hoër vleispryse vroeër in die jaar het verbruikersbesteding onder druk geplaas en sommige huishoudings genoop om goedkoper proteïenbronne te kies.
Toe plaaslike produksie herstel en invoere die mark bereik, het die vraag nie vinnig genoeg toegeneem om die ekstra volume te absorbeer nie.
“Pleks van die verwagte tekorte het die gelyktydige aankoms van invoere en herstel van plaaslike aanbod ’n beduidende surplus geskep.”
Die gevolg is ’n mark waarin produsente en verwerkers nou met laer pryse en groter voorraadvlakke moet rekening hou.
Verbruikers betaal reeds minder
Die daling in groothandelpryse begin reeds na die kleinhandel deurwerk. Volgens Prinsloo het varktjops wat voorheen teen ongeveer R120/kg verkoop is, tot sowat R80/kg gedaal.
Varkboerewors het van ongeveer R120/kg tot sowat R100/kg afgeneem, terwyl drie pakke spek wat voorheen ongeveer R130 gekos het, nou teen ongeveer R100 verkoop word.
Laer winkelpryse kan mettertyd die vraag na varkvleis ondersteun, maar dit sal waarskynlik tyd neem voordat die huidige surplus uitgewerk is.
Biosekuriteit bly produsente se eerste verdedigingslinie
Die markommekeer beklemtoon volgens Prinsloo die belangrikheid van voortgesette investering in biosekuriteit, veeartsenydienste en siektetoesig.
Vir produsente kan ’n siekte-uitbreking veel meer as net ’n produksieverlies beteken. Bewegingsbeperkings, vertraagde bemarking, ekstra voerkoste en laer pryse ná die opheffing van kwarantyn kan saam ’n groot finansiële impak hê.
Strenger beheer oor die beweging van mense, voertuie en diere, gereelde ontsmetting en vinnige aanmelding van moontlike simptome bly daarom noodsaaklik.
Die jongste markskommeling wys dat biosekuriteit nie net ’n dieregesondheidskwessie is nie, maar ook ’n belangrike deel van produsente se risikobestuur en die langtermynvolhoubaarheid van die plaaslike varkbedryf.