Die jongste verklaring van die ENSO-verwysingsgroep, saamgestel deur ’n span vooraanstaande klimaat- en landbouwetenskaplikes, dui daarop dat suider-Afrika die komende 2025/26-seisoen waarskynlik die invloede van ’n nuwe La Niña-fase gaan ervaar. Vir boere in die somerreënvalstreke beteken dit dat die seisoen potensieel koeler en natter kan wees as die langtermyn gemiddeld — iets wat groot geleenthede én ’n paar risiko’s inhou.

Wat is ENSO en hoekom dit tel vir boere

Die El Niño Suidelike Ossillasie (ENSO) is ’n natuurlike siklus van temperature en atmosferiese gedrag oor ’n reuse-strook van die Stille Oseaan. Hoewel dit daar plaasvind, voel ons die gevolge hier, op mielielande van die Vrystaat, in wingerde van Stellenbosch, in sitrusboorde van Limpopo.

• El Niño bring tipies warmer en droër somers vir die somerreënvalstreke.
• La Niña bring gewoonlik koeler en natter toestande.

Suid-Afrika se erge droogtes sedert 1991 is dikwels aan El Niño gekoppel, terwyl vloedskade, sóos die laaste sikliese oorstromings in KZN en Mpumalanga, meer tipies van La Niña is.

Die 2025/26-vooruitsig: geleenthede én risiko’s

Volgens die ENSO-verwysingsgroep begin La Niña-toestande duidelik vorm aanneem. Dit beteken dat baie van die somerreënvalstreke moontlik hoër reënval gaan kry. In gebiede soos die Vrystaat, Mpumalanga, Noordwes, Limpopo en groot dele van Gauteng kan bogemiddelde reënval opbrengspotensiaal verhoog, veral in gewasse soos mielies, sojabone en sorghum. Dit kan egter ook lei tot waterlogging, vertraagde toegang tot lande, en ’n groter behoefte aan fyn dopgehoude grond- en dreineringstelsels.

Koeler temperature kan fotosintese in baie gewasse stabiliseer, maar dit kan rypwording vertraag en oesvensters verskuif. Tegelykertyd verhoog ’n vogtiger somer die waarskynlikheid van swamsiektes en bepaalde plaagdruk, en produsente sal dus hul monitering en bestuursplanne moet aanpas om plantgesondheid te beskerm.

Hoër gewasverwante siekte- en plaagdruk

Natter toestande skep ’n ideale omgewing vir sekere siektes en plae om te floreer. Produsente kan ’n styging verwag in probleme soos mieliesmuts, aalwurmdruk, sowel as blaar- en vrugsiektes in boorde en wingerde. Groenteprodusente sal waarskynlik ook meer swamsiektes moet bestuur. ’n Suksesvolle seisoen gaan dus sterk afhang van tydige voorkomende bestuur, aangepaste spuitskedules en gereelde veldmonitering.

Hoër bosluisdruk by vee

In ’n vogtige jaar geld dieselfde beginsel vir veeboere: meer vog beteken beter oorleef- en voortplantingsomstandighede vir bosluise. Dit verhoog die risiko vir siektes soos hartwater, rooiwater en ander bosluis-oordraagbare infeksies. Dit is belangrik dat veeboere hul dip- en moniteringsprogramme noukeurig beplan en aanpas, aangesien ’n La Niña-seisoen vinnige pieke in bosluispopulasies kan veroorsaak.

Wat hierdie voorspelling vir jou boerdery beteken

Die verklaring oor die ontwikkeling van La Niña is nie bloot ’n akademiese oefening nie. Dit is saamgestel deur ’n landwye span van klimaatkundiges, weerkundiges, landboumodelkenners en ekonomiese denkers wat daarop gemik is om produsente vroegtydig en prakties te bemagtig. Onder die kundiges tel Prof Neville Sweijd (ACCESS – ENSO-koördineerder), spesialiste van die Suid-Afrikaanse Weerdiens, kenners van die Universiteit van Pretoria, Kaapstad, Limpopo en die Witwatersrand, navorsers van die Landbounavorsingsraad en ekonomiese insigte van Wandile Sihlobo van AGBIZ. Hulle boodskap is eenparig: La Niña bied besliste geleenthede vir goeie opbrengste, mits produsente betyds voorberei, hul risiko’s bestuur en hul beplanning aanpas by die waarskynlik natter seisoen.

Slotgedagte

Die weer mag wisselvallig bly, maar met die regte kennis en vooruitbeplanning kan produsente die voordeel van ’n La Niña-seisoen ontgin. Die uitdaging is om vroeg te reageer: om waterbestuur te verfyn, gewas- en veegesondheid noukeurig te monitor, en infrastruktuur te beskerm teen die potensiële impak van oormatige reën. Met die ondersteuning van wetenskaplike leiding soos dié van die ENSO-verwysingsgroep kan boere die seisoen met groter sekerheid en strategie aanpak — nie net om risiko’s te beperk nie, maar om die volhoubare geleenthede van ’n natter jaar ten volle te benut.