Woorde: Danie Keet | Fotografie: Mia Truter
“Om 100 jaar in die sitrusbedryf te kan oorleef, verg veerkragtigheid, gedissiplineerde rentmeesterskap en die vermoë om oor generasies heen te ontwikkel.”
Aan die woord is André Nel, besturende direkteur van Goede Hoop Sitrus (GHS) in Citrusdal, wat vanjaar sy 100ste bestaansjaar vier. Die maatskappy is reeds in 1926 gestig en het van ’n beskeie begin tot ’n toonaangewende maatskappy gegroei wat nasionaal en interna-sionaal as ’n leier in die sitrusbedryf beskou word.
SAAMSTAAN LÊ DIE GRONDSLAG
Baanbrekerswerk vir die totstandkoming van die huidige maatskappy en die vestiging van die groeiende sitrusbedryf in die Wes-Kaap is reeds in 1926 gedoen met die stigting van The Good Hope Co-operative Citrus Company Limited. Die koöperasie het vinnig gegroei en in die vroeë 20ste eeu was daar reeds meer as 150 000 sitrusbome in die streek.
“Oor die dekades het die maatskappy gehelp om Citrusdal en die wyer Olifantsriviervallei in een van Suid-Afrika se belangrikste sitrusproduserende streke te omskep. Een van die belangrikste bydraes was om uitvoerkanale te skep. Ons het ’n groot rol in Cape-span en Outspan, asook in die stigting daarvan, gespeel.”
Sedert 1997, toe eenkanaalbemarking grootliks weggeval het, het GHS bygedra tot die konsolidering van ’n gefragmenteerde bedryf waarin elkeen sy eie rigting ingeslaan het. Samesmeltings met ander organisasies, waaronder organisasies in die peer- en appel-bedryf met ’n sitrusarm, het ’n nuwe era vir sitrusbemarking ingelui. Die onderneming is in Maart 2000 van ’n koöperasie na ’n maat-skappy omgeskakel.
STRATEGIESE BELEGGINGS VIR PRODUSENTEGROEI
In die proses is ’n gedeelte van die produsente se risiko weggeneem. Reeds in 2014/15 het Goede Hoop Sitrus saam met produsente bykans 800 ha se bykomende aanplantings geïnisieer om hul produkmandjie te verbreed. Die aanplantings is gevestig om aanbod met markaanvraag en ekonomiese vooruitgang op plaasvlak te belyn. Die maatskappy het die plantmateriaal verskaf, terwyl produsente die verdere ontwikkeling op beskikbare grond onderneem het.
“Ons is lojaal teenoor GHS, maar nog belangriker is dat hulle ook lojaal teenoor ons
as produsente staan.” — Dirk Olivier
“Meer onlangs, en veral met Covid, het die internasionale speelveld verander en markte mededingender geraak namate produksie, waardekettingkoste en die internasionale aanbod van ander sitrusrolspelers toegeneem het. Die aandeelhouers het daarom besluit dat produkspesifieke bemarking die beste roete vorentoe is. Dit het gelei tot Good Hope Marketing in 2023, ’n sitrusbemarkingspesialis wat reeds enorme voordele vir produ-sente en Goede Hoop Sitrus bied.
“Die volhoubaarheid van die maatskappy word ondersteun deur besluite wat oor die afgelope dekade geneem is. Dit sluit beleggings in CFC en APL in, waarvan laasgenoemde die enigste kartonvervaardiger in Suid-Afrika met produsenteaandeelhouding is. Daar is ook belê in koelbergingsfasiliteite in Kaapstad, Citrus Juices vir sapprosessering, Future Fresh Freight (FFF), nuwe aanplantings en personeelaandeelhouding deur die personeeltrust in Goede Hoop Sitrus.” André beklemtoon die belangrikheid van die mense wat vir die maatskappy werk en met wie dit reeds ’n lang pad gestap het.
GROEI WAT DEUR DIE HELE VALLEI STREK
“Produkontwikkeling en volhoubaarheid speel ’n belangrike rol. Die meeste van wat ’n mens in die vallei sien, is oor dekades deur die sitrusbedryf en deur ons as hoofrolspeler geskep. Vir elke werker aan wie jy werk gee, ondersteun jy vier tot ses mense wat direk by die ketting betrokke is. Dit kan groei tot 10 afhanklikes per werksgeleentheid.
“Goede Hoop Sitrus se mense is altyd gereed om te help. Of dit nou met verpakking, bemarking of tegniese raad is, hulle is altyd bereid om die pad saam met ons te stap.” — Nicolai Lubbe
“As ons in die hoogseisoen werk aan tussen 600 en 800 mense gee, groei die syfer maklik tot tussen 15 000 en 16 000 mense wat direkte voordeel uit Goede Hoop Sitrus se bedrywighede put,” verduidelik André oor die maatskappy se rol in die bedryf en in Citrusdal en die omgewing.
“Vir Goede Hoop Sitrus is hierdie mylpaal ’n teken van volhoubaarheid en vertroue. Dit spreek van gesonde finansiële bestuur, innovasie en ’n fokus op kernwaardes. Dit versterk en bevestig ook ons posisie as ’n geloofwaardige en toekomsgerigte onderneming. Uiteindelik gaan die bereiking van 100 jaar minder oor terugkyk en meer oor die versterking van die fondament vir die volgende eeu,” meen André.
MARKTOEGANG WAT WAARDE OP PLAASVLAK SKEP
Pierre Hough, bemarkingsbestuurder van Goede Hoop Sitrus, beaam hierdie siening en glo die maatskappy se vernaamste doelwit is om maksimum waarde vir produsente op plaasvlak te verseker.
“Deur die jare het ons op produsente bly fokus deur toegang tot van die wêreld se voorste supermarkte te skep. Dit het bogemiddelde opbrengste en langtermynverhoudings bewerkstellig. Ons het gevind dat die enigste manier om dit reg te kry, is om sterk en volhoubare verhoudings met kliënte te bou en stabiele afsetkanale te skep wat produsente in staat stel om met vertroue vir die toekoms te beplan. Dit verseker langtermyn-marktoegang en skep geleenthede vir bogemiddelde opbrengste.
“Alhoewel Good Hope Marketing, ons gespesialiseerde sitrusbemarkingsarm, nog jonk is, stel ons dinamiese en innoverende bemarkingstrategieë ons in staat om vinnig by veranderende marktoestande aan te pas. Hierdie benadering hou ons mededingend, versterk die sukses van produsente en verseker die langtermynvolhoubaarheid van Goede Hoop Sitrus, Good Hope Marketing en die produsente.
“Elke mark of kliënt het unieke voorkeure en ons probeer die produk so akkuraat moontlik daarby pas.”
“Daarvoor het ons doelbewus wegbeweeg van ’n tradisionele verhandelingsmodel na ’n supermarkgerigte bemarkingstrategie. Dit stel ons in staat om sterker, volhoubare verhoudings met sleutelinvoerders en kleinhandelaars te ontwikkel, eerder as om op korttermyntransaksies te fokus.”
Wayne Murray, GHS se bedryfsbestuurder, vertel dat hulle internasionale markte, waaronder Europa, die Verenigde Koninkryk, Kanada en die VSA, bedien. Die bestemming van die vrugte word bepaal deur vaste programme, markvereistes, vrugkwaliteit, groot-teprofiele, logistieke oorwegings en marktoestande.
“Elke mark of kliënt het unieke voorkeure en ons probeer die produk so akkuraat moontlik by daardie behoeftes pas.”
Tradisionele variëteite soos Navel- en Valencia-lemoene uit die Wes-Kaap bly belangrike produkte en groot omsetdrywers vir produsente in die Citrusdal-vallei. Aan die sagtesitruskant is daar toenemende belangstelling in laatmandarynvariëteite wat goeie smaakprofiele, kleur, lang raklewe en pitloosheid kombineer.
ELKE VRUG AAN WÊRELDSTANDAARDE GEMEET
In die ruim en ultramoderne pakstoor verduidelik Wayne die proses vanaf ontvangs tot verspreiding. Hy beklemtoon die belangrikheid van gehalte en dat elke vrug aan internasionale standaarde moet voldoen. Aspekte soos kosmetiese afwykings, algemene voorkoms, interne vrugkwaliteit en VKM-evaluerings om aan wetgewing van die Europese Unie te voldoen, word nagegaan. Alle kratte word elektronies in die sagtewarestelsel onder elke produsent se unieke vrugrekeningnommer geregistreer om volledige naspeurbaarheid te verseker.
Vanaf die OIS word die vrugte na die “drench” vervoer, waar dit die eerste geregistreerde chemiese naoesbehandeling ontvang. Daarna word die vrugte toegelaat om af te droog voordat dit, waar van toepassing, na opkleurkamers verskuif word om die vereiste kleurontwikkeling te bevorder.
Sodra die vrugte op die stelsel beskikbaar is, word dit aan ’n spesifieke pakhuis toegeken.
Pakhuisbestuurders gebruik hierdie inligting om voorraadvlakke te monitor en paklopies volgens markvereistes, beskikbare kapasiteit en bemarkingsbehoeftes te skeduleer. Nadat ’n paklopie geskeduleer is, word die betrokke vrugte uit die opkleurkamers na die aangewese pakhuis verskuif, waar dit gereed gemaak word vir verpakking.
Ongeveer 24 h voor verpakking word ’n voorinspeksie uitgevoer om die vrugte se toestand ná opkleur te evalueer en om verwagte uitpakresultate, kwaliteit en markgeskiktheid te bepaal.
“Ons beleggings in bemarking, verpakking, koelberging, sapprosessering en logistiek versterk die hele waardeketting.”
Tydens die verpakkingsproses word die vrugte volgens die voorgeskrewe spesifikasies gesorteer, geklassifiseer en verpak. Die minimum uitvoerstandaarde vir sitrus word gereguleer deur die Agricultural Product Standards Act en die toepaslike uitvoerstandaarde vir sitrus. Kleur- en kosmetiese evaluasies word volgens CRI- en OECD-riglyne uitgevoer. Grootte-, verpakking- en kwaliteitsvereistes word deur individuele markte en ontvangers bepaal, terwyl supermarkprogramme dikwels strenger standaarde as die statutêre minimum vereis.
Na goedkeuring word die verpakte vrugte na die aangewese koelkamers in die Kaapse hawegebied vervoer, waar dit onder beheerde temperatuurtoestande gestoor word totdat dit na die hawe verskuif en op skepe gelaai word vir uitvoer na internasionale markte. Dit is moontlik vir die pakhuise om in ’n skof van 9 h tot 1 100 t vrugte te hanteer.
“Getrou aan ons maatskappy se kernbeginsels verpak ons nie net vrugte nie; ons bou vennootskappe. Ons verstaan dat elke karton vrugte die resultaat is van maande se harde werk, voorbereiding, belegging en toewyding op plaasvlak. Daarom behandel ons elke vrug asof dit ons eie is. Wanneer ’n produsent sy vrugte by GHS laat verpak, maak hy van ’n span gebruik wat omgee vir sy produk, sy be-sigheid en sy sukses,” meen Wayne
PRODUSENTE GETUIG VAN LOJALITEIT
Die langtermynverhoudings wat Goede Hoop Sitrus met sy produsente opgebou het, word weerspieël deur produsente soos Dirk Olivier van Olivier Broers en Nicolai Lubbe, direkteur van Lubbe Sitrus, wie se families reeds drie geslagte lank hul sitrus aan GHS lewer.
“Ons is lojaal teenoor GHS, maar nog belangriker is dat hulle ook lojaal teenoor ons staan. Dit geld vir die ander produsente wat van hul dienste gebruik maak,” sê Olivier.
“Goede Hoop Sitrus se mense is altyd gereed om te help. Of dit nou met verpakking, bemarking of tegniese raad is, hulle is altyd bereid om die pad saam met ons te stap. Ook in die jare wanneer dit moeilik gaan, is hulle daar om ons te ondersteun. Almal werk saam en dit is nie bloot ’n groep individue wat elkween sy eie pad loop nie. Die regte mense is aan die stuur van sake en ons as produsente is nie net nog ’n nommer nie.”
Lubbe meen Goede Hoop Sitrus speel ’n enorme rol in die sitrusbedryf en veral in die Citrusdal-omgewing.
“Dit strek nou oor drie generasies en ons is baie tevrede met die diens wat ons ontvang.” — Nicolai Lubbe
“Ons lewer reeds sedert ons die eerste keer sitrus begin verbou het aan GHS. Dit strek nou oor drie generasies en ons is baie tevrede met die diens wat ons ontvang. Hulle gee baie om vir hul produsente en is uitstekend in dit wat hulle doen, naamlik sitrusverpakking.
“Iets wat uitstaan wanneer jy met hulle besigheid doen, is die lojaliteit wat hulle teenoor hul produsente, maar ook teenoor hul werknemers, toon. Dit is vir hulle belangrik om aan die gemeenskap terug te gee en daarby betrokke te wees. Indien hulle nie meer hier sou wees nie, sou dit ’n groot leemte in die dorp laat,” sê Lubbe.
MENSE BLY DIE KERN VAN DIE ONDERNEMING
Volgens Nico Smuts, menslikehulpbronbestuurder van GHS, fokus die maatskappy as deel van sy maatskaplike en sosiale investeringsprogram op plaaslike en omliggende skole waar personeel se kinders skoolgaan, sowel as plaaslike kerke en gemeenskapsinisiatiewe.
“Die welstand van ons personeel bly ’n kernprioriteit en deur ons betrokkenheid by ’n plaaslike nieregeringsorganisasie, Action for Community Transformation (ACT), stel ons ’n gekwalifiseerde maatskaplike werker vir alle personeel van Goede Hoop Sitrus beskikbaar. Hierdie diens bied ondersteuning op persoonlike, sosiale en gesinsvlak en dra by tot ’n gesonde en produktiewe werksomgewing.
“Dit verseker breër gemeenskapstransformasie deur projekte in die Citrusdal-omgewing, soos ’n sopkombuis wat etes vir plaaslike kleuterskole voorberei, ’n vaardigheidskool en Sterretjies, ’n skool wat na kinders met spesiale behoeftes omsien. Tydens die onlangse vloede het die ACT-kombuis warm etes aan gemeenskapslede wat deur die vloede geraak is, verskaf.”
DIE FONDAMENT VIR DIE VOLGENDE EEU
André sluit af: “Dit is belangrik dat die reis nie net oor kommersiële groei gegaan het nie. Goede Hoop Sitrus het ook in 2006 eienaarskap en deelname binne die besigheid verbreed, wat geleenthede vir werknemers geskep het om aandeelhouers en bydraers tot die toekomstige sukses daarvan te word.
“Terwyl ons 100 jaar vier, is ons fokus nie net op waar ons vandaan kom nie, maar op waarheen ons op pad is. Die grootste huldeblyk wat ons aan diegene wat Goede Hoop Sitrus gebou het, kan bring, is om te verseker dat die besigheid relevant, verantwoordelik en mededingend bly vir die volgende generasie.”
