Bek en klouseer bly ’n ernstige bedreiging vir Suid-Afrika se veebedryf, en volgens SAPPO het verskeie varkeenhede die afgelope maande swaar getref. Hoewel die siekte reeds wydverspreid onder beeste voorkom, is dit nou ook in verskeie varkkuddes bevestig, selfs by produsente met goeie biosekuriteit. Dit dui daarop dat indirekte of omgewingsbesmetting moontlik ’n rol speel, eerder as duidelike biosekuriteitsfoute.
VROEË TEKENS MAKLIK MISGEKYK
Een van die grootste uitdagings is dat die eerste tekens van bek en klouseer by varke nie altyd tipies is nie. Skielike vrektes onder speenvarkies en jong varkies kan voorkom nog voordat enige sigbare letsels gesien word. Ander vroeë simptome sluit in lusteloosheid, mankheid en ’n skielike afname in voerinname.
Tipiese letsels ontwikkel later by die kroonrand van die hoewe, wat kan lei tot afskilfering van die hoef en selfs verlies van kloue. Letsels op die snoet en lippe is soms minder dramaties, maar kan voorkom. By lakterende sogte veroorsaak letsels aan die spene groot probleme, aangesien speenvarkies nie kan suig nie.
UITERSTE VERLIESE ONDER SPEENVARKIES
Die grootste impak word tans by speenvarkies gesien. SAPPO meld voorspeenvrektes van tot 70 tot 80 persent in aangetaste werpsels, met sommige hele werpsels wat binne 24 uur verlore gegaan het. Baie van die jong diere vrek kort nadat hulle gesuig het, waarskynlik as gevolg van virusverwante hartskade, ook bekend as tiger heart. By ouer varkies en speenvarkies word vrektes gekoppel aan hartversaking, verhongering en sekondêre infeksies. Nadoodse ondersoeke toon gereeld tipiese hartletsels, vloeistof rondom die hart en vloeistof in die longe.
VERSPREIDING STADIGER AS VERWAG
Interessant genoeg het die siekte in verskeie eenhede stadiger as verwag versprei. Dit neem dikwels vyf tot tien dae voordat ’n hele afdeling aangetas word, en nie alle groepe op ’n plaas word gelyktydig siek nie. In sommige gevalle is slegs ’n deel van die groepe klinies aangetas.
SAPPO meld voorspeenvrektes van tot 70 tot 80 persent in aangetaste werpsels, met sommige hele werpsels wat binne 24 uur verlore gegaan het.
Daar is geen behandeling wat bek-en-klouseer stop nie. Produsente gebruik antibiotika en anti-inflammatoriese middels om sekondêre infeksies te beheer en pyn te verlig, maar dit voorkom nie die siekte nie. Die fokus bly op ondersteuning en welsyn.
Benewens die produksieverliese is produsente ook gekonfronteer met regulatoriese en logistieke uitdagings. Vertraging van drie tot vyf weke vir PCR-bevestiging is aangemeld, met ernstige agterstande by staatslaboratoriums. Kwarantynmaatreëls het kontantvloei onder druk geplaas, en die slag van klinies gesonde varke vereis spesiale goedkeuring en goedgekeurde abattoirs. Koppe, pote en afval moet veroordeel word. Sommige produsente moes rantsoene herformuleer om groei te vertraag en selfs tydelike behuising oprig om oorbevolking te bestuur.
VOORUITSIGTE EN HERSTEL
Ten spyte van groot verliese vroeg in uitbrekings, dui SAPPO se waarnemings daarop dat produksie ná drie tot vier weke begin stabiliseer. Op plase waar uitbrekings reeds vier tot vyf weke gelede was, het nuwe gevalle grootliks opgehou en speenvarkie-oorlewing het weer na normaal teruggekeer.
Die kernboodskap aan produsente is duidelik: neem aan dat die risiko hoog is waar beeste teenwoordig is, wees bedag op onverklaarbare vroeë vrektes onder speenvarkies, en stel noodplanne vooraf op vir voer, spasie en kontantvloei.
Hierdie nuusberig is saamgestel uit SAPPO se feiteblad “Foot-and-mouth disease (FMD) in pigs” (Januarie 2026).