’n Nuwe verslag oor plaasveiligheid wat onlangs in die parlement bespreek is, word deur die landbougemeenskap verwelkom, maar daar is steeds groot bekommernisse oor die inhoud en fokus daarvan. Volgens Theo de Jager, voorsitter van die direksie van die organisasie Saai, is dit wel ’n belangrike eerste stap dat die regering uiteindelik erken dat plaasaanvalle anders is as ander geweldsmisdade – maar dit is nie genoeg nie.

Eerste keer dat brutaliteit van plaasmoorde erken word

De Jager sê dit is die eerste keer dat die regering amptelik erken dat die aard en brutaliteit van plaasaanvalle nie normaal is nie.

“Dit is ’n groot deurbraak, want dit beteken daar is ’n bewustheid dat boere spesifieke en uiterste risiko’s in die gesig staar,” sê hy.

Die verslag stel ook voor dat ’n gespesialiseerde eenheid binne die SAPD geskep moet word om op plaasaanvalle en veediefstal te fokus – iets wat boere al lank vra. Tog het die parlement steeds nie plaasmoorde as ’n prioriteitsmisdaad verklaar nie, wat volgens De Jager onverklaarbaar is.

Fokus val op verkeerde plek – ou stories word herhaal

Een van die grootste probleme met die verslag is dat dit voorstel dat die parlement plase moet besoek om te kyk na sogenaamde swak arbeidsverhoudinge tussen boere en werkers. De Jager sê dit is gebaseer op ’n ou ANC-narratief dat plaasaanvalle veroorsaak word deur hoe boere hulle werkers behandel. “Dis ’n storie wat al jare lank weerlê is – selfs die Internasionale Arbeidsorganisasie het in 2015 ’n verslag gepubliseer wat wys dat dit nie waar is nie,” sê hy.

Volgens hom is dit skokkend dat hierdie verslag nie eens verwys na daardie internasionale bevindinge nie. “Daar is geen bewyse dat swak arbeidsverhoudinge lei tot plaasaanvalle nie – en die idee dat dit so is, is gevaarlik.”

Wie moet aanspreeklik gehou word?

De Jager sê die fokus van die parlement moes eerder wees op die staat se eie mislukkings. “Hoekom moet die parlement plase besoek om uit te vind hoekom werkers sogenaamd boere aanval, eerder as om te vra hoekom die regulatoriese stelsel nie werk nie? Waarom kan werkers nie hul regte by die CCMA of arbeidshof uitoefen nie?” vra hy.

Hy sê ook die verslag moes meer aandag gegee het aan die swak samewerking tussen die polisie en plaaswagte, en die groeiende bewyse van SAPD-lede se betrokkenheid by georganiseerde misdaad.

Vertroue in plaaslike polisie broos

Volgens De Jager is daar talle gevalle waar boere sukkel om met plaaslike polisiestasies saam te werk, soos by die Brendin Horner-saak in Paul Roux. “Baie boere – wit én swart – is nou besig om siviele eise teen die polisie in te stel omdat hulle weier om op te tree teen misdaad op plase, veral stroping.”

Haatspraak moet ernstig opgeneem word

Een van die mees ontstellende dele van die debat oor die verslag, sê De Jager, was toe lede van die MK-party in die parlement vir Willie Aucamp van die DA onderbreek het met opmerkings dat hulle lus is om “Kill the farmer” te sing. “Selfs al sê die Grondwethof dis nie haatspraak nie, verstaan die wêreld – veral lande soos die VSA – dit anders. Hulle sien dit as ’n oproep tot geweld,” sê hy.

Vertroue nog nie herstel nie

De Jager sê dat hoewel die verslag sekere belangrike stappe maak, dit nie genoeg is om boere se vertroue in die regering of die parlementêre proses te herstel nie. “Daar moet veel dieper ondersoeke wees. Plaasaanvalle moet nie net as misdaad gesien word nie, maar as ’n ernstige nasionale krisis wat ons as land in die oë moet kyk.”