In die Umzimkulu-vallei, waar gemengde produksie die norm is en klimaatstoestande die boerdery sterk beïnvloed, ontmoet ons Paul Button van Islandview Plaas. Hier word sitrus, bees, mielies en aartappels as ’n geïntegreerde stelsel bestuur — met produksie wat doelbewus geskeduleer word om arbeidskapasiteit, grondgesondheid en opbrengs te optimaliseer.
Paul vertel: “Ek het op die plaas grootgeword en is nou die vyfde geslag hier. Dit was vroeër ’n suiwelplaas. Omstreeks 1993 het my pa egter begin oorskakel na sitrus.”
Die vraag ontstaan waarom ’n boer van suiwel sou wegbeweeg in ’n streek wat daarvoor bekend is. Die antwoord is eenvoudig. Die plaas was te klein en daar was geen ruimte om uit te brei nie.
“En my oupa het al in die 1970’s sitrus begin plant. Hy het selfs sy eie vrugte gepak en uitgevoer.”
“En my oupa het al in die 1970’s sitrus begin plant. Hy het selfs sy eie vrugte gepak en uitgevoer.”
Die sitrusseisoen begin middel April met suurlemoene. In
Mei word die nawele gepluk. Daarna volg mandaryne en Valencias. Altesaam duur die plukseisoen ongeveer vyf maande.
“Na die oes snoei en bemes ons. Ons doen ook onderhoud aan die besproeiing en spuit chemikalieë as voorbereiding vir die volgende seisoen.”
ELKE HEKTAAR MOET TEL
Produksie word só beplan dat die arbeidsmag so lank as moontlik werk het. Kultivars word ook gekies sodat hulle nie op dieselfde tyd ryp word nie.
Islandview Plaas lê in ’n warm vallei. Dit verskil van omliggende gebiede waar ryp meer algemeen voorkom. Die streek kry sowat 750 mm reën per jaar. Die grond is diep en van goeie gehalte, hoewel effens kleierig. Die boorde word op riwwe geplant om ekstra diepte te skep. Met al hierdie faktore saam vaar sitrus uitstekend hier.
Sommige Valencia-kultivars doen egter swakker omdat die gebied nie genoeg hitte eenhede het nie. Dit is ’n probleem wat in streke soos Limpopo nie voorkom nie.
“Maar suurlemoene, nawele en sagte sitrus doen baie goed.”
Nog ’n voordeel van sitrus is dat die bome lank hou. Paul oes steeds van ses hektaar bome wat sy oupa in die 1970’s geplant het.
Hulle gee nog 50 tot 60 t vrugte. Die bome word egter binnekort uitgehaal en vervang.
“Hulle gee nog 50 tot 60 t vrugte. Die bome word egter binnekort uitgehaal en vervang. Dit behoort volgende jaar te gebeur.”
Prestasie bly belangrik. Nuwe kultivars oortref dikwels ouer aanplantings. Die ou bome word dan uitgehaal en die grond rus vir twee jaar. Dit help om die aalwurmsiklus te breek.
WISSELBOU EN GRONDGESONDHEID
Gedurende die twee jaar word sekere grassoorte en mielies geplant. Dit word gebaal en later as voer vir die beeste gebruik.
“Hierdie gewasse bou koolstof op en verbeter die grond. Ons plant soveel as moontlik voordat die boord weer monokultuur word.”
Jong sitrusbome word van ’n kwekery in Limpopo aangekoop. Hulle word volgens ’n uitleg van 6×3 m of 7×4 m geplant. Dit bevorder goeie lugvloei
en fotosintese.
Wind is een van die groot uitdagings.
“In Julie het ’n groot windstorm baie vrugte afgegooi. Laat reën is nog ’n probleem. Dit beïnvloed kwaliteit wanneer dit tydens die oesseisoen val. Ons het selfs ontydige winterreën gehad wat ons moes laat ophou pluk. Ons kry gewoonlik nie hael nie maar laas November het dit ons erg getref.”
Sitrus-swartvlek bly ’n groot uitdaging. Vier spuitings is genoeg om dit te beheer. Dit maak nie ekonomies sin om meer te spuit nie.
“Swartvlekvrugte kan steeds uitgevoer word na minder sensitiewe markte soos die Midde-Ooste en Rusland.”
Die Europese Unie aanvaar dit egter nie.
Die vrugte word na Carrisbrooke Valley Citrus gestuur. Die onderneming het nege aandeelhouers wat almal sitrusboere is. Verskeie uitvoeragente word gebruik.
“Ons bestuur dit soos ’n koöperasie en het ook meer fasiliteite oopgemaak vir die nuwe avokadoboere in die omgewing.”
BRANGUS-BEESTE EN ’N VISIE VIR DIE TOEKOMS
Beeste is die volgende faset van die boerdery. Die Brangus is Paul se voorkeur-ras. Dit is ’n kruising tussen Angus en Brahman. Die kruising het in 1932 in die VSA ontstaan. Die Brahman hanteer hitte en humiditeit goed. Die Angus het uitstekende vleisgehalte. Die ideale verhouding is 5 agtste Angus en
3 agtste Brahman.
“Europese rasse doen nie goed in hierdie hitte nie. Die Brangus is ideaal vir ons omstandighede en speen mooi af.”
Die koeie het goeie melk, is uitstekende moeders en is poenskoppe. Paul wil graag sy eie bulle teel wat by die plaas se klimaat aangepas is.
“Ons gaan waarskynlik vir die volgende tien jaar nie bulle verkoop nie. Ons fokus eers op die verbetering van ons eie kommersiële kudde.”
Die beesstelsel werk op die speenkalfmodel. Kalwers word teen sewe tot agt maande aan voerkraaloperateurs verkoop. Verse en jong bulle word gehou vir toekomstige teelt.
Die ideale bul het ’n korter raam met breedte van voor tot agter. Die haarkleed moet glad en kort wees. Dit help teen hitte en teen bosluise. ’n Sterk kop en nek en goeie beenwerk is belangrik.
“Brangus kan nader aan Brahman wees of nader aan Angus. Ons verkies diere wat effens meer Brahman toon, maar steeds genoeg Angus het vir gehalte.”
Paul wil die kudde uitbrei en uiteindelik ’n voerkraal op die plaas bedryf. Hy het onlangs ’n proeflopie met 40 osse gedoen en dit het baie goed gevaar.
“Dit gee vir ons keuses. Ons kan diere terughou wanneer pryse laag is en verkoop wanneer pryse gunstig is.”
’n Voerkraal moet egter op die regte plek wees met die regte helling en harde grond. Dit help om modder te voorkom. Een voordeel van ’n voerkraal is dat die middelman uitgesny word. Die wins-marges is klein. Dit gaan oor volume.
“Ons bereken dat dit sowat een ton mielies en konsentrate neem om ’n os klaar te maak. Die koste beloop ongeveer sesduisend rand om ’n dier markgereed
te kry.”
AARTAPPELS EN ’N KLIMAAT WAT SAAMWERK
Mielieproduksie is belangrik omdat dit na die voerkraal gaan. Dit word in wisselbou met aartappels geplant.
“Ons plant ook raaigras vir die verse in winter. Dit is nie ’n groot komponent nie maar dit werk goed saam met die aartappels.”
Tien hektaar word aan aartappels toegewy. Die rotasie is vier jaar. Dit is voldoende omdat Paul nie saad- of kommersiële aartappels produseer nie.
Die Umzimkulu-vallei het ’n warm klimaat met min ryp. Onder besproeiing kan ’n mens drie oeste in twaalf maande kry. Dit sluit aartappels, mieliekuilvoer en raaigras in.
Alles het goed gegaan totdat Paul gehoor het dat bek en klou-seer tot binne dertig kilometer van sy plaas beweeg het.
Bek en klouseer is ’n aansteeklike virussiekte wat diere met kloue raak. Dit is nie gevaarlik vir mense nie maar kan melk- en vleisproduksie ernstig benadeel. Dit kan ook internasionale handelsverbod veroorsaak.
Boere kan net soveel doen. Die grootste risiko kom dikwels van vee wat vanaf ander gebiede ingebring word vir kulturele gebruike soos lobola, troues of begrafnisse.
“Dit is baie ernstig vir vleisboere maar nog erger vir suiwelboere. Ons is gelukkig dat ’n diep rivier ons grens. Mense en vee kan nie daaroor kom nie.”
Indien die siekte voorkom, word besmette diere vir ses maande in kwarantyn geplaas.
Terug na die aartappels.
Aartappels word middel Junie geplant. Ryp is nie ’n probleem nie. Die oes is van middel Oktober tot middel November.
“Ons was nie die aartappels nie en verkoop dit as ’n Transkei Mix. Dit is ongeselekteerd. Die aartappels word op sleepwaens gelaai en kopers neem dit dieselfde dag weg.”
Paul bestuur ’n geïntegreerde stelsel waar al die boerderyonder-dele saamwerk en mekaar versterk.