Van ’n vergete skaap agter ’n grensdraad tot ’n nalatenskap wat Karookinders kan help studeer. Dit is die merkwaardige verhaal van Rico, die skaap met die enorme woljas, wie se naam “dapper heerser” beteken.
Rico se nuwe lewe het in Maart vanjaar begin toe hy naby ’n grensdraad op ’n afgeleë deel van die plaas gevind is. Na raming het hy sowat sewe jaar lank daar oorleef, deur droogtes, warm somers en koue Karoonagte, sonder menslike versorging of aanvullende voeding. Toe hy uiteindelik in die kraal staan, was dit duidelik dat hy baie ontberings beleef het. Sy geweldige vag het hom swaar laat loop en moeilik laat beweeg, en onder al die wol was sy liggaam baie maer.
Die eerste prioriteit was om Rico sterk genoeg te kry om geskeer te word. Hy is ingeënt, gedoseer en het vitamiene ontvang, terwyl sy versorgers hom tyd gegee het om krag op te bou. Die naaste skeerspan was sowat 60 km ver, en een oggend vroeg is hy daarheen geneem. Charles, ’n ervare skeerman, het hom op die tradisionele manier met ’n handskêr geskeer, sodat hy nie aan die geraas en spanning van ’n elektriese skeermasjien blootgestel sou word nie. ’n Dun lagie wol is ook op sy lyf gelaat om te voorkom dat die skielike verlies van sy swaar vag ’n verdere skok vir sy liggaam sou wees.
Rico se vag het ’n verstommende 30,7 kg geweeg. Die lang wolstringe het tot ongeveer 48 cm gemeet en daar was geen duidelike breek in die wol nie. Wanneer ’n skaap ernstige spanning, siekte of voedingstekorte ervaar, kan ’n swak plek of “breek” in die vesel ontstaan, maar Rico se wol het deur al die jare bly groei. Volgens die mense wat by die projek betrokke is, het sy vag ’n Suid-Afrikaanse rekord opgestel en staan dit tweede op die wêreldranglys.
Marietjie Brink het die foto’s en video’s wat tydens Rico se redding en skeer geneem is, saamgevoeg in ’n kort film. Sy het dit aan Dan Kriek van die Nasionale Wolkwekersvereniging gestuur, omdat die vereniging vanjaar sy 100-jarige bestaan vier. Dan was dadelik opgewonde oor die verhaal, en Rico se storie is geheim gehou totdat dit op 3 Junie tydens die NWKV se gala-geleentheid bekendgestel is. Die aand het met Rico se video begin, en honderde gaste kon die verhaal sien van die skaap wat alleen in die Karoo oorleef het.
Rico se mense wou egter nie hê sy verhaal moes by ’n rekordvag en ’n eenmalige vertoning eindig nie. Gerber en Co het uit sy wol ’n besondere handgeweefde muurbehangsel geskep, met die aanvanklike plan om dit op te veil en die opbrengs te gebruik om ’n kind uit die Karoo te help studeer. Die droom het egter vinnig groter geword. Met verdere steun het die Rico-studiefonds ontstaan – ’n inisiatief wat uiteindelik aan meer as een Karookind die geleentheid kan bied om verder te studeer.
Die fonds lê Rico se versorgers na aan die hart. Hulle weet hoeveel dit kos om ’n kind te laat studeer en hoe moeilik dit vir baie ouers is om daardie geleentheid moontlik te maak. Toe hul eie kinders moes studeer, het iemand op ’n kritieke tydstip met ’n rentevrye studielening gehelp. Nou wil hulle daardie goedheid aan ander teruggee. Rico het na hulle toe gekom; hulle het hom nie gaan soek nie. Die natuur het hom grootgemaak, die Karoo het hom gehard gemaak, en sy redding het uiteindelik ’n geleentheid geskep om ander mense se toekoms te verander.
Marietjie het Rico se verhaal ook in ’n inspirerende Afrikaanse kinderstorie omskep. In die boek leer jong Rico deur sy avonture in die Karoo van die natuur, moed, deursettingsvermoë en die waarde daarvan om nie moed op te gee nie. Die boek is nog ’n manier waarop sy verhaal kan voortleef en kinders kan inspireer.
Vandag gaan dit goed met Rico. Die Karoo het mooi reën gekry, die veld is groen en hy het merkbaar kondisie opgetel. Sy nuwe winterjas groei sterk en dig, en hy stap baie ligter as op die dag toe hy met daardie enorme vag by die grensdraad gevind is. Rico het dalk jare lank alleen oorleef, maar hy is nie meer alleen nie. Hy het nou mense wat oor hom waak, ’n kunswerk wat sy verhaal vertel, ’n kinderboek wat sy lewenslesse verder dra en ’n studiefonds wat ander se toekoms kan verander.
Rico se lewe herinner ons daaraan dat ’n tweede kans nooit net een lewe hoef te verander nie.
Die belangrikste les uit 170 jaar se navorsing is dat bemesting nie net produksie beïnvloed nie. Dit kan die grond, plantgemeenskappe en biodiversiteit oor geslagte heen verander. Meer voedingstowwe kan hooiproduksie verhoog, maar die verkeerde kombinasie of langdurige hoë toedienings kan die grond versuur en ’n kleiner groep mededingende plantspesies bevoordeel. Die gevolg is dat ’n grasveld wat aanvanklik eenvormig lyk, met verloop van tyd in heeltemal verskillende ekosisteme kan ontwikkel.
Lugfoto van Park Grass
Dit is een van die kernlesse uit die Park Grass-proef by Rothamsted Research in Engeland, wat vanjaar sy 170ste bestaansjaar vier. Die proef, wat in 1856 begin is, is een van die wêreld se oudste deurlopende wetenskaplike veldproewe en lewer steeds antwoorde oor grondgesondheid, bemesting, biodiversiteit en volhoubare grondbestuur.
Dieselfde grond, verskillende behandelings
Park Grass is deur sir John Bennet Lawes en Joseph Henry Gilbert gevestig om te bepaal hoe verskillende kunsmisstowwe en organiese bemesting hooiproduksie beïnvloed.
Afsonderlike persele ontvang sedertdien jaar ná jaar noukeurig beheerde kombinasies van stikstof, fosfor, kalium en ander voedingstowwe. Die voedingstofbehandelings word ook met verskillende kalkbehandelings gekombineer.
Dit skep ’n reeks grondtoestande wat wissel van neutrale grond met ’n pH van ongeveer 7 tot baie suur grond met ’n pH van minder as 4.
Die gras op die proefpersele word deurgaans op dieselfde manier bestuur. Hooi word jaarliks gesny, terwyl opbrengste, grondtoestande en die plantspesies op elke perseel noukeurig aangeteken word.
“Ná 170 jaar bly die boodskap relevant: Grondbestuur moet verder as die onmiddellike opbrengs beoordeel word.”
Hierdie konsekwente bestuur maak dit moontlik om vas te stel hoe die verskillende bemestings- en kalkbehandelings die grond en plantegroei oor baie lang tydperke beïnvloed.
Graslande ontwikkel in verskillende ekosisteme
Hoewel die persele aanvanklik byna dieselfde gelyk het, het dit onder die verskillende behandelings geleidelik in uiteenlopende graslandekosisteme ontwikkel.
Sekere voedingstofbehandelings het vinnig groeiende en mededingende plantspesies bevoordeel. Ander spesies het afgeneem of heeltemal uit sommige persele verdwyn.
Die proef bied daarom een van die duidelikste langtermynvoorbeelde van hoe bemesting nie net die hoeveelheid hooi wat geproduseer word, beïnvloed nie, maar ook bepaal watter plante in ’n grasveld oorleef.
Die navorsing toon ook hoe belangrik grond-pH is. Wanneer grond toenemend suur word, verander die toestande waaronder plante moet groei en word die aantal spesies wat daar kan floreer, beperk.
Kalk kan help om suurheid te beheer, maar die soort, hoeveelheid en kombinasie van voedingstowwe bly bepalend vir die samestelling van die plantegroei.
Park Grass-opname 2026. Elke stukkie plantegroei word geïdentifiseer.
Produksie en biodiversiteit moet saam bestuur word
Die Park Grass-proef beklemtoon die langtermynafruil wat tussen produksie en biodiversiteit kan ontstaan.
Bemesting kan opbrengste verhoog, maar hoër produksie beteken nie noodwendig dat ’n grasveld gesonder of meer divers is nie. Langdurige hoë voedingstofvlakke kan ’n kleiner aantal sterk mededingende spesies bevoordeel en die verskeidenheid plante verminder.
Veranderinge in plantdiversiteit kan op hul beurt die breër ekosisteem beïnvloed, aangesien verskillende plante voedsel en habitat aan insekte en ander organismes verskaf.
Die proef het gevolglik ’n belangrike rol gespeel in wetenskaplikes se begrip van biodiversiteit, grondgesondheid en volhoubare grondbestuur. Dit het navorsers ook gehelp om te verstaan hoe graslande reageer op groter omgewingsdruk, waaronder lugbesoedeling en klimaatsverandering.
Park Grass-opname – die identifisering van monsters in die 1930’s
Nuwe opname bou voort op historiese rekord
As deel van die 170ste bestaansjaar het wetenskaplikes van Rothamsted, met die hulp van vrywilligers, die eerste omvattende opname van plantspesies op die Park Grass-persele sedert 2012 voltooi.
Elke plantspesie en die voorkoms daarvan onder die verskillende langtermynbehandelings is aangeteken. Die opname bied ’n nuwe beeld van hoe die grasland steeds verander en kan direk vergelyk word met rekords wat tot die 19de eeu terugdateer.
Volgens dr. Sarah Perryman, hoofkurator van die Park Grass-data, is die proef veel meer as bloot ’n veldproef.
“Bemesting kan opbrengste verhoog, maar hoër produksie beteken nie noodwendig dat ’n grasveld gesonder of meer divers is nie.”
“Park Grass is ’n lewende rekord van ekologiese verandering,” sê sy.
“Elke nuwe opname voeg nog ’n hoofstuk by ’n datastel wat wetenskaplikes in staat stel om vrae oor tydperke te vra wat byna nêrens anders ter wêreld moontlik is nie.”
Sy sê die jongste opname versterk een van die wêreld se belangrikste ekologiese datastelle en bied ’n waardevolle bron vir navorsers wêreldwyd.
Historiese foto’s wys hoe plantkundiges reeds in die 1930’s plante van die persele versamel, sorteer en identifiseer het. Byna ’n eeu later sit wetenskaplikes dieselfde werk voort, maar met die voordeel van moderne navorsingstegnieke.
Monsters word by Park Grass versamel vir identifikasie.
Ou monsters help om nuwe vrae te beantwoord
Een van die grootste sterkpunte van die Park Grass-proef is die uitgebreide argief van grond, plantmateriaal, bestuursrekords en opbrengsdata wat oor geslagte heen bewaar is.
Dit stel navorsers in staat om moderne wetenskaplike tegnieke toe te pas op monsters en inligting wat versamel is lank voordat hedendaagse omgewingsuitdagings ten volle verstaan is.
Grond- en plantmonsters uit vorige dekades kan byvoorbeeld met huidige monsters vergelyk word om vas te stel hoe besoedeling, klimaatsverandering en veranderende omgewingstoestande graslande beïnvloed.
“Die besluite wat vandag oor grondbestuur geneem word, kan gevolge hê wat veel langer as ’n enkele produksieseisoen duur.”
Die waarde van die proef lê dus nie net in die huidige waarnemings nie, maar in die konsekwentheid waarmee die grond bestuur, monsters versamel en inligting oor 170 jaar bewaar is.
Die data uit die jongste opname sal gratis deur die Electronic Rothamsted Archive beskikbaar gestel word. Navorsers regoor die wêreld sal dit kan gebruik om een van die waardevolste langtermynomgewingsdatastelle verder te ondersoek.
’n Les wat oor geslagte strek
Park Grass wys dat die gevolge van grondbestuur nie altyd binne ’n enkele seisoen sigbaar is nie. Sommige veranderinge in grond, plantegroei en biodiversiteit ontwikkel stadig en word eers duidelik wanneer rekords oor baie dekades vergelyk word.
Ná 170 jaar bly die boodskap relevant: Bemesting moet nie net volgens die onmiddellike opbrengsreaksie beoordeel word nie. Die invloed daarvan op grond-pH, plantdiversiteit en die langtermynfunksionering van die ekosisteem moet ook in ag geneem word.
Die besluite wat vandag oor voedingstowwe, kalk en grondbestuur geneem word, kan gevolge hê wat veel langer as ’n enkele produksieseisoen duur.
Suid-Afrikaners eet jaarliks gemiddeld sowat 37 kg aartappels per persoon, ongeveer 4 kg meer as die wêreldgemiddeld. Verbruik het ook sedert 2007 merkbaar toegeneem, wat die gewas se belangrike plek in plaaslike huishoudings en die voedselwaardeketting bevestig.
Agter dié groeiende vraag lê egter ’n bedryf wat toenemend onder druk verkeer. Klimaatswisselvalligheid, stygende insetkoste, groot prysskommelings en minder beskikbare gewasbeskermingsopsies maak dit al moeiliker vir produsente om volhoubaar en winsgewend te boer. Navorsing, nuwe tegnologie en beter besluitneming gaan daarom ’n al groter rol in die toekoms van Suid-Afrika se aartappelbedryf speel.
Aartappels is volgens Aartappels SA die vierde mees verbruikte stapelvoedsel in Suid-Afrika, ná mielies, koring en rys. Dit is ’n bekostigbare bron van energie en voeding en speel regdeur die jaar ’n belangrike rol in huishoudelike voedselvoorsiening.
Die gewas word in verskillende produksiegebiede en oor uiteenlopende plant- en oestye verbou, wat help om ’n deurlopende aanbod aan die mark te verseker. Limpopo en die Vrystaat lewer van die grootste bydraes tot die land se jaarlikse produksie van sowat 2,5 miljoen ton.
Gebiede soos die Sandveld in die Wes-Kaap, Bethlehem en die Noord-Kaap voorsien aartappels gedurende verskillende seisoenale vensters en help só om beskikbaarheid regdeur die jaar te handhaaf.
Opbrengste toon verbetering
Suid-Afrika is die derde grootste aartappelprodusent in Afrika, ná Egipte en Algerië. Die land se oes is die afgelope dekade van ongeveer 50 000 ha afkomstig.
Die gemiddelde opbrengs het gedurende die afgelope vyf jaar tot ongeveer 50 ton per hektaar gestyg, teenoor sowat 45 ton per hektaar vroeër in die dekade. Dit dui daarop dat produsente, ondanks moeiliker produksietoestande, daarin slaag om meer uit bestaande aanplantings te haal.
Plaaslike verbruik neem ook toe. Die hoeveelheid aartappels wat jaarliks per persoon verbruik word, het van ongeveer 31 kg in 2007 tot sowat 37 kg in 2023 gestyg. Dit is hoër as die wêreldgemiddeld van ongeveer 33 kg per persoon.
“Die gemiddelde opbrengs het tot ongeveer 50 ton per hektaar gestyg.”
Verstedeliking en huishoudelike inkomste beïnvloed verbruik sterk, terwyl tussen 40% en 50% van Suid-Afrika se aartappels deur varsproduktemarkte verkoop word.
Daar is volgens Aartappels SA ook ruimte vir groei in die plaaslike verwerkingsmark. Suid-Afrika is ’n netto uitvoerder van vars aartappels, maar terselfdertyd een van die voorste invoerders van verwerkte aartappelprodukte soos bevrore skyfies.
Produksierisiko neem toe
Hoewel die bedryf op die oog af bestendig vertoon, word aartappelprodusente met toenemende risiko gekonfronteer. Wisselvallige klimaatstoestande, stygende insetkoste en groot skommelinge in produsentepryse maak produksiebesluite al moeiliker.
Die aantal beskikbare gewasbeskermingsopsies neem boonop wêreldwyd af. Ouer chemiese produkte word weens strenger regulasies en veranderende veiligheids- en omgewingsvereistes vinniger uitgefaseer as wat nuwe oplossings tot die mark toetree.
Aartappels is besonder vatbaar vir ontwrigtings in die produksiesiklus. Minder opsies om onkruid, peste en siektes te beheer, kan produsente se buigsaamheid beperk en tot hoër produksiekoste en groter risiko lei.
Chris Steyn, landbou-ekonoom by Syngenta Suid-Afrika, sê voortgesette belegging in landbounavorsing en -ontwikkeling is daarom noodsaaklik.
“Innovasie in die landbou gaan nie bloot oor die bekendstelling van nuwe produkte nie. Dit gaan daaroor om produsente toegang te gee tot tegnologie wat produktiwiteit, winsgewendheid en volhoubaarheid terselfdertyd kan verbeter,” sê hy.
Meer doelgerigte oplossings
Volgens Steyn verskuif die ontwikkeling van gewasbeskerming toenemend na meer doelgerigte en betroubare tegnologie wat aan veranderende omgewings-, regulatoriese en verbruikersverwagtinge voldoen.
Nuwe benaderings sluit ook biologiese produkte soos biostimulante in, wat plante kan help om hul genetiese potensiaal beter te bereik.
“Digitale platforms kan produsente help om hul beplanning, tydsberekening en oorsig oor bedrywighede gedurende die produksiesiklus te verbeter.”
Tegnologie alleen is egter nie voldoende nie. Selfs ’n doeltreffende gewasbeskermingsproduk lewer slegs die gewenste waarde wanneer dit op die regte tyd, onder die regte toestande en as deel van ’n geïntegreerde produksiestrategie toegedien word.
Dit is een van die redes waarom digitale landbou ’n al hoe groter rol in aartappelproduksie speel. Digitale platforms kan produsente help om hul beplanning, tydsberekening en oorsig oor bedrywighede gedurende die produksiesiklus te verbeter.
Beter besluitneming in die land kan tot meer doeltreffende hulpbrongebruik, sterker opbrengste en ’n laer omgewingsimpak bydra.
Navorsing verg langtermynbelegging
Die toekoms van die bedryf sal nie slegs afhang van die beskikbaarheid van nuwe tegnologie nie, maar ook van ’n omgewing waarin voortgesette investering in landbounavorsing ondersteun word.
Die ontwikkeling van nuwe produkte en tegnologie kan lank duur. Toenemende regulatoriese vereistes en die beskerming van navorsing en intellektuele eiendom beïnvloed ook hoe vinnig nuwe oplossings produsente bereik.
Sonder volgehoue investering in navorsing en innovasie sal produsente oor minder alternatiewe beskik om op veranderende klimaats-, plaag-, siekte- en markuitdagings te reageer.
Die aartappelbedryf se vermoë om jaarliks miljoene verbruikers te voed, sal uiteindelik afhang van veerkragtige produksiestelsels en produsente wat toegang het tot verantwoordelike gewasbeskerming, toepaslike tegnologie en betroubare inligting.
Deur navorsing, digitale hulpmiddels en beter produksiebesluite te kombineer, kan die bedryf voortgaan om opbrengste te verbeter en terselfdertyd sy natuurlike hulpbronne meer doeltreffend te benut.
Suid-Afrika se varkvleismark het binne enkele maande van moontlike tekorte na ’n beduidende ooraanbod beweeg. Hoewel laer pryse goeie nuus vir verbruikers is, plaas die skielike daling in groothandelpryse nuwe druk op produsente se marges. Groothandelpryse het volgens Arnold Prinsloo, uitvoerende hoof van Eskort, van sowat R40/kg tot ongeveer R30/kg gedaal. Hy verwag dat die mark uiteindelik nader aan sy historiese gemiddeld van ongeveer R32/kg sal stabiliseer namate vraag en aanbod weer in balans kom.
Die skerp prysbeweging wys egter hoe vinnig veesiektes, invoerbesluite en veranderende verbruikersvraag die varkvleiswaardeketting kan beïnvloed. Uitbrekings van Afrika-varkpes en bek-en-klouseer het vroeër vanjaar vrese laat ontstaan dat plaaslike varkvleisvoorraad aansienlik kon afneem. Verwerkers het gevolglik ingevoerde vleis bestel om moontlike tekorte te voorkom.
Die ingevoerde produk het tussen agt en tien weke geneem om Suid-Afrika te bereik. Teen die tyd dat die besendings plaaslik beskikbaar geword het, het baie plase reeds uit siektebeheerbeperkings gekom en weer begin om diere normaalweg te bemark.
“Pleks van die tekorte wat baie verwag het, het die mark in die teenoorgestelde rigting beweeg,” sê Prinsloo. “Die ingevoerde vleis het aangekom op dieselfde tydstip as wat plaaslike aanbod herstel het, wat ’n beduidende surplus geskep het.”
Vir produsente beteken dit dat groot volumes plaaslike en ingevoerde produk terselfdertyd vir dieselfde mark meeding.
Markgereed diere hoop tydens beperkings op
Plase wat deur bek-en-klouseer geraak word, word ingevolge Suid-Afrika se dieregesondheidsregulasies vir minstens 42 dae beperk nadat geen nuwe simptome waargeneem is nie.
Hoewel dié maatreëls noodsaaklik is om die verspreiding van siektes te beperk, kan dit tot ’n ophoping van markgereed diere op plase lei. Wanneer beperkings opgehef word, kom dié diere binne ’n relatief kort tydperk op die mark.
Hierdie skielike toename in aanbod kan pryse onder druk plaas en produsente se kontantvloei beïnvloed. Diere wat langer aangehou moet word, verhoog ook voer-, behuisings- en bestuurskoste, terwyl die uiteindelike verkoopprys intussen kan daal.
Swakker vraag verhoog die druk
Die groter aanbod is deur sagter verbruikersvraag vererger. Hoër vleispryse vroeër in die jaar het verbruikersbesteding onder druk geplaas en sommige huishoudings genoop om goedkoper proteïenbronne te kies.
Toe plaaslike produksie herstel en invoere die mark bereik, het die vraag nie vinnig genoeg toegeneem om die ekstra volume te absorbeer nie.
“Pleks van die verwagte tekorte het die gelyktydige aankoms van invoere en herstel van plaaslike aanbod ’n beduidende surplus geskep.”
Die gevolg is ’n mark waarin produsente en verwerkers nou met laer pryse en groter voorraadvlakke moet rekening hou.
Verbruikers betaal reeds minder
Die daling in groothandelpryse begin reeds na die kleinhandel deurwerk. Volgens Prinsloo het varktjops wat voorheen teen ongeveer R120/kg verkoop is, tot sowat R80/kg gedaal.
Varkboerewors het van ongeveer R120/kg tot sowat R100/kg afgeneem, terwyl drie pakke spek wat voorheen ongeveer R130 gekos het, nou teen ongeveer R100 verkoop word.
Laer winkelpryse kan mettertyd die vraag na varkvleis ondersteun, maar dit sal waarskynlik tyd neem voordat die huidige surplus uitgewerk is.
Biosekuriteit bly produsente se eerste verdedigingslinie
Die markommekeer beklemtoon volgens Prinsloo die belangrikheid van voortgesette investering in biosekuriteit, veeartsenydienste en siektetoesig.
Vir produsente kan ’n siekte-uitbreking veel meer as net ’n produksieverlies beteken. Bewegingsbeperkings, vertraagde bemarking, ekstra voerkoste en laer pryse ná die opheffing van kwarantyn kan saam ’n groot finansiële impak hê.
Strenger beheer oor die beweging van mense, voertuie en diere, gereelde ontsmetting en vinnige aanmelding van moontlike simptome bly daarom noodsaaklik.
Die jongste markskommeling wys dat biosekuriteit nie net ’n dieregesondheidskwessie is nie, maar ook ’n belangrike deel van produsente se risikobestuur en die langtermynvolhoubaarheid van die plaaslike varkbedryf.
Suid-Afrikaanse rooibossade sal in Oktober na die Internasionale Ruimtestasie (ISS) gestuur word as deel van ’n wetenskaplike projek wat landbou, ruimtenavorsing en STEM-onderwys kombineer.
Verteenwoordigers van die organisasies agter Suid-Afrika se baanbrekende Rooibos in Space-inisiatief het bymekaargekom om die bekendstelling van dié besondere samewerking op die gebied van STEM en ruimtewetenskap te vier. Van links: Judi Sandrock (stigter en direkteur, MaxIQ Space); Bertram Loriston (adjunk-direkteur-generaal: Kurrikulum- en Assesseringsbestuur, Wes-Kaapse Onderwysdepartement); dr. Kelebogile Gasealahwe (nadoktorale genoot, Suid-Afrikaanse Radio-astronomiesterrewag (SARAO), Universiteit van Kaapstad); ’n deelnemer geklee in ’n replika van ’n Apollo 11-ruimtevaarderpak, met die NanoLab waarin die rooibossaad aan boord van die Internasionale Ruimtestasie gehuisves sal word; Thandile Vuntu (bestuurder: Wetenskapsbetrokkenheid, Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimteagentskap (SANSA)); Adele du Toit (direkteur van die Suid-Afrikaanse Rooibosraad); Dawie de Villiers (direkteur van die Suid-Afrikaanse Rooibosraad) en Alderman James Vos (burgemeesterskomiteelid vir ekonomiese groei, City of Cape Town). Fotokrediet: Fotograaf Patrick King; Apollo 11-ruimtevaarderpak met vergunning van Annie’s Wardrobe.
Die Rooibos in Space-program is op 16 Julie by Parklands College se Innovation Centre in Kaapstad bekend gestel. Die projek is deur die Suid-Afrikaanse Rooibosraad (SARC) ontwikkel en word in samewerking met MaxIQ Space en met die ondersteuning van die Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimteagentskap (SANSA) aangebied.
Sade word in die ruimte getoets
Die rooibossade sal vir etlike weke aan mikrogravitasie en ruimtestraling blootgestel word voordat dit na die aarde terugkeer. Daarna sal die ruimtesade saam met ’n kontrolegroep sade geplant word om verskille in ontkieming, groei, gehardheid en opbrengs te ondersoek.
Rooibos sluit hiermee aan by ’n groeiende internasionale fokus op plantnavorsing in die ruimte en die ontwikkeling van volhoubare landboustelsels buite die aarde.
Navorsing op die ISS het reeds getoon dat gewasse soos blaarslaai in mikrogravitasie kan groei. Studies op ertjies en sojabone het ook meer insig gebied in hoe plante op veranderde swaartekrag en omgewingstres reageer.
Leerders word deel van die navorsing
Leerders van sewe skole in die Sederberg, die geboorteplek van rooibos, sal die eksperiment uitvoer. Hulle sal saam met plaaslike rooibosplase data insamel en ontleed as deel van ’n gestruktureerde wetenskaplike ondersoek.
’n Soortgelyke eksperiment by Parklands College sal verdere vergelykende data verskaf.
Die deelnemende skole sal ook aan ’n uitgebreide STEM-program deelneem wat leerders aan ruimtewetenskap, plantbiologie en volhoubare landbou bekendstel. Die program sluit by die skoolkurrikulum aan en verbind klaskamerleer met praktiese wetenskaplike toepassing.
Volgens Judi Sandrock van MaxIQ Space gee die projek leerders blootstelling aan werklike navorsingsprosesse en help dit hulle om wetenskaplike denke, data-ontleding en praktiese navorsingsvaardighede te ontwikkel.
Leerders van skole in die Cederbergstreek en Parklands College word saam met verteenwoordigers van die Suid-Afrikaanse Rooibosraad (SARC), MaxIQ Space, die Suid-Afrikaanse Nasionale Ruimteagentskap (SANSA) en die Wes-Kaapse Onderwysdepartement tydens die bekendstelling van die Rooibos in Space-inisiatief afgeneem. Die skole sal aan ’n vergelykende plantstudie deelneem waarin hulle rooibossaad wat na die Internasionale Ruimtestasie gereis het, saam met ’n kontrolegroep op aarde sal kweek om die uitwerking van ruimte op saadontkieming en plantgroei te ondersoek. Fotokrediet: Fotograaf Patrick King; Apollo 11-ruimtevaarderpak met vergunning van Annie’s Wardrobe.
Landbou en ruimtewetenskap ontmoet
Volgens Dawie de Villiers, direkteur van die Suid-Afrikaanse Rooibosraad, plaas die projek rooibos binne ’n breër wetenskaplike konteks waarin plantbiologie, ruimtenavorsing en onderwys bymekaarkom.
“Rooibos is reeds lank deel van Suid-Afrika se landbou-erfenis. Die projek weerspieël ook die belangrikheid daarvan om in wetenskaplike geletterdheid en vaardigheidsontwikkeling vir die volgende geslag navorsers en innoveerders te belê,” sê hy.
Plantnavorsing in die ruimte word al hoe belangriker namate internasionale ruimteagentskappe vir langer ruimtemissies voorberei. Plante kan moontlik in toekomstige selfonderhoudende stelsels gebruik word om voedsel te produseer, suurstofvorming te ondersteun en tot ruimtevaarders se welstand by te dra.
Ontwerp ’n sendingkenteken
Leerders van regoor Suid-Afrika sal gedurende Julie en Augustus ook genooi word om die amptelike Rooibos in Space-sendingkenteken te ontwerp.
Die publiek sal die projek se vordering kan volg terwyl dit na die beplande ruimtevlug in Oktober beweeg.
“Om 100 jaar in die sitrusbedryf te kan oorleef, verg veerkragtigheid, gedissiplineerde rentmeesterskap en die vermoë om oor generasies heen te ontwikkel.”
Aan die woord is André Nel, besturende direkteur van Goede Hoop Sitrus (GHS) in Citrusdal, wat vanjaar sy 100ste bestaansjaar vier. Die maatskappy is reeds in 1926 gestig en het van ’n beskeie begin tot ’n toonaangewende maatskappy gegroei wat nasionaal en interna-sionaal as ’n leier in die sitrusbedryf beskou word.
Goede Hoop Sitrus se pakhuise vertel ’n 100 jaar lange verhaal van groei, veerkragtigheid en vooruitgang, van ’n beskeie begin in 1926 tot ’n moderne sitrusleier wat vandag nasionaal en internasionaal erken word.
SAAMSTAAN LÊ DIE GRONDSLAG
Baanbrekerswerk vir die totstandkoming van die huidige maatskappy en die vestiging van die groeiende sitrusbedryf in die Wes-Kaap is reeds in 1926 gedoen met die stigting van The Good Hope Co-operative Citrus Company Limited. Die koöperasie het vinnig gegroei en in die vroeë 20ste eeu was daar reeds meer as 150 000 sitrusbome in die streek.
“Oor die dekades het die maatskappy gehelp om Citrusdal en die wyer Olifantsriviervallei in een van Suid-Afrika se belangrikste sitrusproduserende streke te omskep. Een van die belangrikste bydraes was om uitvoerkanale te skep. Ons het ’n groot rol in Cape-span en Outspan, asook in die stigting daarvan, gespeel.”
Sedert 1997, toe eenkanaalbemarking grootliks weggeval het, het GHS bygedra tot die konsolidering van ’n gefragmenteerde bedryf waarin elkeen sy eie rigting ingeslaan het. Samesmeltings met ander organisasies, waaronder organisasies in die peer- en appel-bedryf met ’n sitrusarm, het ’n nuwe era vir sitrusbemarking ingelui. Die onderneming is in Maart 2000 van ’n koöperasie na ’n maat-skappy omgeskakel.
Citrusdal, die tuiste van Goede Hoop Sitrus, lê skilderagtig tussen die Sederberge en uitgestrekte sitrusboorde.
STRATEGIESE BELEGGINGS VIR PRODUSENTEGROEI
In die proses is ’n gedeelte van die produsente se risiko weggeneem. Reeds in 2014/15 het Goede Hoop Sitrus saam met produsente bykans 800 ha se bykomende aanplantings geïnisieer om hul produkmandjie te verbreed. Die aanplantings is gevestig om aanbod met markaanvraag en ekonomiese vooruitgang op plaasvlak te belyn. Die maatskappy het die plantmateriaal verskaf, terwyl produsente die verdere ontwikkeling op beskikbare grond onderneem het.
“Ons is lojaal teenoor GHS, maar nog belangriker is dat hulle ook lojaal teenoor ons as produsente staan.” — Dirk Olivier
“Meer onlangs, en veral met Covid, het die internasionale speelveld verander en markte mededingender geraak namate produksie, waardekettingkoste en die internasionale aanbod van ander sitrusrolspelers toegeneem het. Die aandeelhouers het daarom besluit dat produkspesifieke bemarking die beste roete vorentoe is. Dit het gelei tot Good Hope Marketing in 2023, ’n sitrusbemarkingspesialis wat reeds enorme voordele vir produ-sente en Goede Hoop Sitrus bied.
“Die volhoubaarheid van die maatskappy word ondersteun deur besluite wat oor die afgelope dekade geneem is. Dit sluit beleggings in CFC en APL in, waarvan laasgenoemde die enigste kartonvervaardiger in Suid-Afrika met produsenteaandeelhouding is. Daar is ook belê in koelbergingsfasiliteite in Kaapstad, Citrus Juices vir sapprosessering, Future Fresh Freight (FFF), nuwe aanplantings en personeelaandeelhouding deur die personeeltrust in Goede Hoop Sitrus.” André beklemtoon die belangrikheid van die mense wat vir die maatskappy werk en met wie dit reeds ’n lang pad gestap het.
Sitrusprodukte, soos lemoene en naartjies, vorm die ruggraat van die bedryf in die Citrusdal- en Vredendal-omgewing.
GROEI WAT DEUR DIE HELE VALLEI STREK
“Produkontwikkeling en volhoubaarheid speel ’n belangrike rol. Die meeste van wat ’n mens in die vallei sien, is oor dekades deur die sitrusbedryf en deur ons as hoofrolspeler geskep. Vir elke werker aan wie jy werk gee, ondersteun jy vier tot ses mense wat direk by die ketting betrokke is. Dit kan groei tot 10 afhanklikes per werksgeleentheid.
“Goede Hoop Sitrus se mense is altyd gereed om te help. Of dit nou met verpakking, bemarking of tegniese raad is, hulle is altyd bereid om die pad saam met ons te stap.” — Nicolai Lubbe
“As ons in die hoogseisoen werk aan tussen 600 en 800 mense gee, groei die syfer maklik tot tussen 15 000 en 16 000 mense wat direkte voordeel uit Goede Hoop Sitrus se bedrywighede put,” verduidelik André oor die maatskappy se rol in die bedryf en in Citrusdal en die omgewing.
“Vir Goede Hoop Sitrus is hierdie mylpaal ’n teken van volhoubaarheid en vertroue. Dit spreek van gesonde finansiële bestuur, innovasie en ’n fokus op kernwaardes. Dit versterk en bevestig ook ons posisie as ’n geloofwaardige en toekomsgerigte onderneming. Uiteindelik gaan die bereiking van 100 jaar minder oor terugkyk en meer oor die versterking van die fondament vir die volgende eeu,” meen André.
Enkele lede van Goede Hoop Sitrus se bestuurspan met wie daar onderhoude gevoer is: Van links is Nico Smuts, menslikehulpbronbestuurder; Pierre Hough, bemarkingsbestuurder; André Nel, besturende direkteur; en Wayne Murray, bedryfsbestuurder. Abrie Louw, finansiële direkteur, en Le Riche du Plessis, finansiële bestuurder, vorm ook deel van die bestuurspan, maar was nie teenwoordig tydens die fotosessie nie.
MARKTOEGANG WAT WAARDE OP PLAASVLAK SKEP
Pierre Hough, bemarkingsbestuurder van Goede Hoop Sitrus, beaam hierdie siening en glo die maatskappy se vernaamste doelwit is om maksimum waarde vir produsente op plaasvlak te verseker.
“Deur die jare het ons op produsente bly fokus deur toegang tot van die wêreld se voorste supermarkte te skep. Dit het bogemiddelde opbrengste en langtermynverhoudings bewerkstellig. Ons het gevind dat die enigste manier om dit reg te kry, is om sterk en volhoubare verhoudings met kliënte te bou en stabiele afsetkanale te skep wat produsente in staat stel om met vertroue vir die toekoms te beplan. Dit verseker langtermyn-marktoegang en skep geleenthede vir bogemiddelde opbrengste.
“Alhoewel Good Hope Marketing, ons gespesialiseerde sitrusbemarkingsarm, nog jonk is, stel ons dinamiese en innoverende bemarkingstrategieë ons in staat om vinnig by veranderende marktoestande aan te pas. Hierdie benadering hou ons mededingend, versterk die sukses van produsente en verseker die langtermynvolhoubaarheid van Goede Hoop Sitrus, Good Hope Marketing en die produsente.
“Elke mark of kliënt het unieke voorkeure en ons probeer die produk so akkuraat moontlik daarby pas.”
“Daarvoor het ons doelbewus wegbeweeg van ’n tradisionele verhandelingsmodel na ’n supermarkgerigte bemarkingstrategie. Dit stel ons in staat om sterker, volhoubare verhoudings met sleutelinvoerders en kleinhandelaars te ontwikkel, eerder as om op korttermyntransaksies te fokus.”
Wayne Murray, GHS se bedryfsbestuurder, vertel dat hulle internasionale markte, waaronder Europa, die Verenigde Koninkryk, Kanada en die VSA, bedien. Die bestemming van die vrugte word bepaal deur vaste programme, markvereistes, vrugkwaliteit, groot-teprofiele, logistieke oorwegings en marktoestande. “Elke mark of kliënt het unieke voorkeure en ons probeer die produk so akkuraat moontlik by daardie behoeftes pas.”
Tradisionele variëteite soos Navel- en Valencia-lemoene uit die Wes-Kaap bly belangrike produkte en groot omsetdrywers vir produsente in die Citrusdal-vallei. Aan die sagtesitruskant is daar toenemende belangstelling in laatmandarynvariëteite wat goeie smaakprofiele, kleur, lang raklewe en pitloosheid kombineer.
Een van die reusepakstore van Goede Hoop Sitrus op Citrusdal, waar werk aan honderde werkers verskaf word.
ELKE VRUG AAN WÊRELDSTANDAARDE GEMEET
In die ruim en ultramoderne pakstoor verduidelik Wayne die proses vanaf ontvangs tot verspreiding. Hy beklemtoon die belangrikheid van gehalte en dat elke vrug aan internasionale standaarde moet voldoen. Aspekte soos kosmetiese afwykings, algemene voorkoms, interne vrugkwaliteit en VKM-evaluerings om aan wetgewing van die Europese Unie te voldoen, word nagegaan. Alle kratte word elektronies in die sagtewarestelsel onder elke produsent se unieke vrugrekeningnommer geregistreer om volledige naspeurbaarheid te verseker.
Vanaf die OIS word die vrugte na die “drench” vervoer, waar dit die eerste geregistreerde chemiese naoesbehandeling ontvang. Daarna word die vrugte toegelaat om af te droog voordat dit, waar van toepassing, na opkleurkamers verskuif word om die vereiste kleurontwikkeling te bevorder.
Goede Hoop Sitrus se logistieke proses verseker dat sitrusprodukte veilig en doeltreffendna die hawens beweeg vir uitvoer.
Sodra die vrugte op die stelsel beskikbaar is, word dit aan ’n spesifieke pakhuis toegeken.
Pakhuisbestuurders gebruik hierdie inligting om voorraadvlakke te monitor en paklopies volgens markvereistes, beskikbare kapasiteit en bemarkingsbehoeftes te skeduleer. Nadat ’n paklopie geskeduleer is, word die betrokke vrugte uit die opkleurkamers na die aangewese pakhuis verskuif, waar dit gereed gemaak word vir verpakking.
Ongeveer 24 h voor verpakking word ’n voorinspeksie uitgevoer om die vrugte se toestand ná opkleur te evalueer en om verwagte uitpakresultate, kwaliteit en markgeskiktheid te bepaal.
“Ons beleggings in bemarking, verpakking, koelberging, sapprosessering en logistiek versterk die hele waardeketting.”
Tydens die verpakkingsproses word die vrugte volgens die voorgeskrewe spesifikasies gesorteer, geklassifiseer en verpak. Die minimum uitvoerstandaarde vir sitrus word gereguleer deur die Agricultural Product Standards Act en die toepaslike uitvoerstandaarde vir sitrus. Kleur- en kosmetiese evaluasies word volgens CRI- en OECD-riglyne uitgevoer. Grootte-, verpakking- en kwaliteitsvereistes word deur individuele markte en ontvangers bepaal, terwyl supermarkprogramme dikwels strenger standaarde as die statutêre minimum vereis.
Links: Waentjies met kratte vol lemoene word uit die boorde na versamelpunte vervoer, waarna dit na die pakstoor gestuur word. Regs: Lemoene word in die eerste inspeksiestasie oopgesny om die gehalte te bepaal.
Na goedkeuring word die verpakte vrugte na die aangewese koelkamers in die Kaapse hawegebied vervoer, waar dit onder beheerde temperatuurtoestande gestoor word totdat dit na die hawe verskuif en op skepe gelaai word vir uitvoer na internasionale markte. Dit is moontlik vir die pakhuise om in ’n skof van 9 h tot 1 100 t vrugte te hanteer.
“Getrou aan ons maatskappy se kernbeginsels verpak ons nie net vrugte nie; ons bou vennootskappe. Ons verstaan dat elke karton vrugte die resultaat is van maande se harde werk, voorbereiding, belegging en toewyding op plaasvlak. Daarom behandel ons elke vrug asof dit ons eie is. Wanneer ’n produsent sy vrugte by GHS laat verpak, maak hy van ’n span gebruik wat omgee vir sy produk, sy be-sigheid en sy sukses,” meen Wayne
Elke karton word geregistreer om die naspeurbaarheid van elke produk en produsent te verseker.
PRODUSENTE GETUIG VAN LOJALITEIT
Die langtermynverhoudings wat Goede Hoop Sitrus met sy produsente opgebou het, word weerspieël deur produsente soos Dirk Olivier van Olivier Broers en Nicolai Lubbe, direkteur van Lubbe Sitrus, wie se families reeds drie geslagte lank hul sitrus aan GHS lewer.
“Ons is lojaal teenoor GHS, maar nog belangriker is dat hulle ook lojaal teenoor ons staan. Dit geld vir die ander produsente wat van hul dienste gebruik maak,” sê Olivier.
“Goede Hoop Sitrus se mense is altyd gereed om te help. Of dit nou met verpakking, bemarking of tegniese raad is, hulle is altyd bereid om die pad saam met ons te stap. Ook in die jare wanneer dit moeilik gaan, is hulle daar om ons te ondersteun. Almal werk saam en dit is nie bloot ’n groep individue wat elkween sy eie pad loop nie. Die regte mense is aan die stuur van sake en ons as produsente is nie net nog ’n nommer nie.” Lubbe meen Goede Hoop Sitrus speel ’n enorme rol in die sitrusbedryf en veral in die Citrusdal-omgewing.
“Dit strek nou oor drie generasies en ons is baie tevrede met die diens wat ons ontvang.” — Nicolai Lubbe
“Ons lewer reeds sedert ons die eerste keer sitrus begin verbou het aan GHS. Dit strek nou oor drie generasies en ons is baie tevrede met die diens wat ons ontvang. Hulle gee baie om vir hul produsente en is uitstekend in dit wat hulle doen, naamlik sitrusverpakking.
“Iets wat uitstaan wanneer jy met hulle besigheid doen, is die lojaliteit wat hulle teenoor hul produsente, maar ook teenoor hul werknemers, toon. Dit is vir hulle belangrik om aan die gemeenskap terug te gee en daarby betrokke te wees. Indien hulle nie meer hier sou wees nie, sou dit ’n groot leemte in die dorp laat,” sê Lubbe.
Goede Hoop Sitrus se hoofkantoor is op Citrusdal. Die maatskappy vier vanjaar 100 jaar in die bedryf.
MENSE BLY DIE KERN VAN DIE ONDERNEMING
Volgens Nico Smuts, menslikehulpbronbestuurder van GHS, fokus die maatskappy as deel van sy maatskaplike en sosiale investeringsprogram op plaaslike en omliggende skole waar personeel se kinders skoolgaan, sowel as plaaslike kerke en gemeenskapsinisiatiewe.
“Die welstand van ons personeel bly ’n kernprioriteit en deur ons betrokkenheid by ’n plaaslike nieregeringsorganisasie, Action for Community Transformation (ACT), stel ons ’n gekwalifiseerde maatskaplike werker vir alle personeel van Goede Hoop Sitrus beskikbaar. Hierdie diens bied ondersteuning op persoonlike, sosiale en gesinsvlak en dra by tot ’n gesonde en produktiewe werksomgewing.
“Dit verseker breër gemeenskapstransformasie deur projekte in die Citrusdal-omgewing, soos ’n sopkombuis wat etes vir plaaslike kleuterskole voorberei, ’n vaardigheidskool en Sterretjies, ’n skool wat na kinders met spesiale behoeftes omsien. Tydens die onlangse vloede het die ACT-kombuis warm etes aan gemeenskapslede wat deur die vloede geraak is, verskaf.”
Tegnologie speel ’n belangrike rol in die verpakking van sitrus en verhoog produktiwiteit in die pakstoor.
DIE FONDAMENT VIR DIE VOLGENDE EEU
André sluit af: “Dit is belangrik dat die reis nie net oor kommersiële groei gegaan het nie. Goede Hoop Sitrus het ook in 2006 eienaarskap en deelname binne die besigheid verbreed, wat geleenthede vir werknemers geskep het om aandeelhouers en bydraers tot die toekomstige sukses daarvan te word.
“Terwyl ons 100 jaar vier, is ons fokus nie net op waar ons vandaan kom nie, maar op waarheen ons op pad is. Die grootste huldeblyk wat ons aan diegene wat Goede Hoop Sitrus gebou het, kan bring, is om te verseker dat die besigheid relevant, verantwoordelik en mededingend bly vir die volgende generasie.”
Die Suid-Afrikaanse Besproeiingsinstituut (SABI) vier vanjaar ‘n merkwaardige mylpaal – 50 jaar van Besproeiingsinnovasie en Uitnemendheid. Van 3–6 Aug. 2026 kom die besproeiingsbedryf van regoor Suid-Afrika by die Boardwalk Hotel in Gqeberha byeen om hierdie besondere geleentheid te vier, te leer, te netwerk en saam vorentoe te kyk.
‘N SPESIALE UITNODIGING AAN BOERE
Indien jy slegs een dag kan afstaan, maak seker dit is Woensdag, 5 Augustus 2026.
Hierdie dag is spesiaal saamgestel met die produsent in gedagte en fokus op die uitdagings en geleenthede wat boere daagliks ervaar. Jy sal die geleentheid hê om te luister na kundiges wat praktiese insigte deel oor waterbestuur, landbou, tegnologie en die toekoms van voedselproduksie
LUISTER NA VAN SUID-AFRIKA SE VOORSTE SPREKERS
Die kongresprogram bied ‘n unieke geleentheid om te leer by van die land se mees gerespekteerde denkleiers. Riaan Manser, bekende avonturier en motiveringspreker, sal jou inspireer met sy verhaal van deursettingsvermoë, moed en leierskap onder moeilike omstandighede.
Johann Kotzé, Hoof Uitvoerende Beampte van Agri SA, sal sy perspektief deel oor die uitdagings en geleenthede wat die landbousektor tans in die gesig staar.
Annelize Crosby van Agbiz sal die jongste verwikkelinge rondom waterwetgewing bespreek en verduidelik wat dit vir produsente en watergebruikers kan beteken.
Daarbenewens sal verskeie ander kenners praat oor tegnologie, kunsmatige intelligensie, waterbestuur, besproeiingsontwerp en die toekoms van die bedryf.
BESOEK DIE UITSTALLING EN TREK VOORDEEL UIT SPESIALE AANBIEDINGS
Van Suid-Afrika se voorste besproeiings- en landboumaatskappye sal hul nuutste produkte, tegnologie en oplossings uitstal. Bekende maatskappye soos Rivulis, Netafim, Macsteel Fluid Control, Agrinet, Rovic en vele meer sal teenwoordig wees. Verskeie uitstallers beplan spesiale kongresaanbiedings en promosies, wat hierdie die ideale geleentheid maak om nuwe produkte te sien, pryse te vergelyk en direk met verskaffers te gesels.
NOU IS DIE TYD OM TE BELÊ IN KENNIS
Ons verstaan dat die huidige tye nie maklik is nie. Hoë brandstofpryse, duur kunsmis, stygende insetkoste, wateruitdagings en wêreldwye konflik plaas druk op elke besigheid en boerdery. Maar juis in uitdagende tye word kennis, innovasie en die regte kontakte nóg belangriker. Die suksesvolste produsente en ondernemings is dikwels dié wat aanhou leer, aanpas en nuwe geleenthede raaksien. ‘n Dag by die SABI Kongres kan nuwe idees, nuwe kontakte en nuwe oplossings ontsluit wat vir jare waarde kan toevoeg.
NIE NET VIR BOERE NIE
Die SABI Kongres is nie net vir boere nie. Enige persoon wat by die besproeiingsbedryf betrokke is, is welkom om deel te wees van hierdie besondere geleentheid – van ontwerpers, kontrakteurs, konsultante en tegnici tot verskaffers, vervaardigers, studente en regeringsinstansies.
KOM VIER SAAM MET ONS
2026 is nie net nog ‘n kongresjaar nie – dit is die viering van vyf dekades waarin die besproeiingsbedryf saam gebou het aan ‘n sterker, meer professionele en meer volhoubare toekoms. Kom geniet die geselskap van mense wat dieselfde passie vir water, landbou en innovasie deel.
Die wiel sal weer draai. Die toekoms behoort aan dié wat voorbereid is.
Die gekabbel van lopende en vallende water kan een van die heilsaamste elemente van ’n tuin wees. ’n Waterfontein of visdammetjie verfraai nie net ’n tuin nie, maar skep ook ’n ruimte van kalmte. Waterlekke kan egter ’n sierlike tuinelement vinnig in ’n groot kopseer verander. Behoorlike voorbereiding, die regte produkte en voldoende droogtyd is daarom noodsaaklik vir ’n blywende resultaat.
Medal Paints se Evercure EM22 en Everbond is twee beproefde produkte wat waterlekke help voorkom. Evercure EM22 is ’n vogversperringsmiddel met ’n sementbasis wat die oppervlak penetreer en ’n stewige, ondeurdringbare laag vorm. Everbond is ’n veselversterkte waterdigtingsverseëlaar. Dit is UV-bestand en nie giftig nie, en kan dus veilig in visdamme gebruik word. Dit bedreig daarom nie die waterlewe in jou dam nie.
STAP 1: Voorbereiding
Verwyder alle los materiaal en ou bedekkings. Die pleister-oppervlak moet skoon, in ’n goeie toestand en vry van poeieragtige lagies wees. Moenie hierdie stap afskeep nie, aangesien swak voorbereiding later probleme kan veroorsaak. Maak ook seker dat geen stof, vuilheid of swak pleister agterbly nie.
Stap 2: Versterk die basis met Evercure EM22
Wend Evercure EM22 volgens die aanwysings op die verpakking op die voorbereide sementoppervlak aan. Dit penetreer die pleister en verleen die nodige sterkte en vogbestandheid voordat die waterdigtingslaag aangebring word.
STAP 3: Hou by die droogtyd
Gee die EM22 die volle voorgeskrewe droogtyd. ’n Behoorlik droë basis bied aan Everbond ’n soliede oppervlak om aan te heg. Oorhaastige werk is een van die algemeenste redes waarom waterdigting faal. Raak eers weer aan die oppervlak wanneer dit heeltemal droog is.
STAP 4: Wend die eerste laag Everbond aan
Wend Everbond egalig oor die droë oppervlak aan en werk dit deeglik in voeë, hoeke en rante in waar krake kan ontstaan. Die veselversterking help om hierdie kwesbare punte te oorbrug.
STAP 5: Wend die tweede laag aan
Sodra die eerste laag droog is, wend ’n tweede laag aan, verkieslik in ’n rigting wat die eerste laag kruis. Dit vorm ’n deurlopende membraan sonder dun kolle of gaatjies.
Stap 6: Vul dit met water
Sodra die finale laag volledig droog en uitgehard is, kan die visdam of waterfontein met water gevul word. ’n Behoorlik uitgeharde stelsel bied betroubare beskerming, seisoen ná seisoen.
Wanneer die proses volgens die voorskrifte uitgevoer word, is jou waterfontein of visdam bestand teen die bakkende son en ander buitelugelemente. So geniet jy jou waterelement sonder die kopseer van lekkasies.
Dit was vanjaar die vyfde agtereenvolgende jaar waarin die Karoo Winter Wolfees aangebied is, en OVK is reeds al vyf jaar by die fees betrokke. Die afgelope vier jaar bied OVK, as deel van die fees, ook die OVK-galafunksie aan. Hierdie funksie dien as die opening van die fees, maar is ook ’n glansryke viering waartydens die wenners aangewys en pryse vir drie jaarlikse kompetisies oorhandig word.
Beste Enkel Wolbaal Wenner, DL Conroy, Testamentary Trust
Die drie kompetisies is die Beste Enkelwolbaalkompetisie, gemik op wolprodusente; die Wolinnovasiekompetisie, gemik op die algemene publiek; en die Skolekunskompetisie, gemik op leerders. Die afgelope twee jaar is die galafunksie by Rusoord gehou, ’n skaapplaas net buite Middelburg wat aan Jannie en Marlize Moolman behoort. Rusoord se onthaalfasiliteit bied ’n unieke atmosfeer vir die galafunksie en is self diep verweef met wolgeskiedenis en -tradisie. Dit is vir ons by OVK lekker om te sien hoe die verskillende rolspelers in die bedryf, asook die algemene publiek, die fees geniet en hoe dit jaarliks groei en ontwikkel. Dit is ’n unieke geleentheid op die jaarlikse feeskalender wat aan die publiek iets anders as die gewone stalletjies en vermaak bied. Dit is vir ons ’n groot voorreg om die wenners en finaliste van die verskillende 2026-kompetisies met hul prestasies geluk te wens:
3de plek: Karla Potgieter (Hoër Volkskool, Graaff-Reinet) – R2 500
Santam OVK Skole Wol Kunskompetisie winner
Dit is ook opvallend dat sommige deelnemers die afgelope paar jaar meer as een keer onder die top drie geëindig het. By die enkel- wolbaalkompetisie sowel as die innovasiekompetisie word die be- oordeling anoniem deur onafhanklike beoordelaars gedoen. Hulle ken dus nie die identiteit van die persoon agter enige spesifieke inskrywing nie.
Anker Karoo het reeds drie keer onder die top drie van die enkelwolbaalkompetisie geëindig, terwyl Fonteinskloof dié prestasie twee keer behaal het. By die innovasiekompetisie het Talitha Potgieter en Rika van Rooyen albei reeds twee keer op die podium verskyn. Dit is besondere prestasies waarop hulle almal trots kan wees!
By Rotsvas Indoor Range, net buite Vredendal aan die Weskus, leer voornemende en bestaande vuurwapeneienaars dat verantwoordelike vuurwapenbesit veel meer as ’n lisensie verg. Die Van Zyl-broers, Eric en Willem, het die binnenshuise skietbaan en skietklub geopen om die gemeenskap oor veilige vuurwapenhantering, wetgewing en die belangrikheid van gereelde oefening op te lei. Hoewel hulle hoofsaaklik druiweprodusente is, lê landelike en gemeenskapsveiligheid hulle na aan die hart. Volgens Eric word landbouers en inwoners van landelike gebiede toenemend aan misdaad blootgestel.
Willem en Eric van Zyl bedryf die Rotsvas-skietbaan by Vredendal.
“Hoewel plaasaanvalle nog nie algemeen in ons omgewing voorkom nie, was daar die afgelope twee jaar ernstige voorvalle. Deur paraat te wees en die regte opleiding te ontvang, kan ’n mens jou risiko beter bestuur,” sê hy.
Die Van Zyl-broers is vierdegeslagboere en produseer hoofsaaklik wyndruiwe, met pekanneute, sitrus en droogdruiwe as deel van die boerdery se diversifikasie. Eric se landboukennis en Willem se ervaring in opleiding, tegnologie en noodreaksie vorm saam ’n sterk grondslag vir Rotsvas.
Willem maak ’n kliënt touwys in die gebruik van ’n vuurwapen.
’n Gedeelde passie vir veiligheid
Die broers se belangstelling in vuurwapens en veiligheid het reeds in hul kinderjare begin.
“Ons het met jag en ’n sterk bewustheid van veiligheid grootgeword. Daarna het ons verdere opleiding ontvang sodat ons ander mense verantwoordelik kan oplei,” vertel Eric.
Volgens Willem kom misdaad wat voorheen selde in landelike gebiede gesien is, nou meer gereeld voor. Dit sluit gewapende rooftogte en voertuigkapings in.
“Ons is gelukkig dat die plaaswagte en buurtwagte in die omgewing baie betrokke is en goed met die Suid-Afrikaanse Polisiediens saamwerk,” sê hy.
Rotsvas Indoor Range, net buite Vredendal, bied ’n veilige binnenshuise ruimte waar vuurwapeneienaars opleiding ontvang en regdeur die jaar verantwoordelik kan oefen.
Opleiding oor die volle proses
Rotsvas se opleiding begin by die basiese beginsels van vuurwapeneienaarskap en veilige hantering.
Kursusgangers ontvang inligting oor:
• wat die lisensiëringsproses behels • die vereistes vir vuurwapenbevoegdheid • veilige bewaring en vervoer • die verantwoordelikhede van ’n vuurwapeneienaar • die regsbeginsels wat op selfverdediging van toepassing is • veilige optrede op ’n skietbaan
Skuts kry die geleentheid om hul vaardighede met ’n verskeidenheid wapens op te skerp. Hierdie groepering staan uit.
“Baie mense wil weet wat hulle wettiglik mag doen wanneer hulle in hul huis bedreig of aangeval word. Elke situasie verskil, en daarom is dit belangrik om die regsbeginsels en moontlike gevolge te verstaan,” verduidelik Eric. Die binnenshuise baan maak dit moontlik om opleiding en oefensessies regdeur die jaar aan te bied, ongeag die weer.
Rotsvas in ’n oogopslag
• Die klub is in Maart geopen. • Meer as 200 mense het die openingsnaweek bygewoon. • Die skietbaan is 20 m lank. • Vier skietbane is beskikbaar. • Streng veiligheidsreëls geld vir alle gebruikers. • Opleiding word deur gekwalifiseerde instrukteurs aangebied. • Die baan is beskikbaar vir kursusgangers, klublede en ander goedgekeurde gebruikers.
Voor enige oefensessie word gebruikers oor die baanreëls, veiligheidsvereistes en verantwoordelike hantering van toerusting ingelig. Willem se mediese opleiding stel hom ook in staat om kursusgangers bewus te maak van toepaslike noodoptrede wanneer iemand tydens ’n gewelddadige voorval beseer word.
“Wat mense in rolprente sien, is nie altyd korrek nie. Die doel is om mense kalm en verantwoordelik te laat optree totdat professionele mediese hulp beskikbaar is,” sê hy.
Hulp met lisensies en vervalde dokumente
Die lisensiëring van vuurwapens is ’n belangrike deel van verantwoordelike eienaarskap. ’n Aansoeker moet die voorgeskrewe bevoegdheidsopleiding voltooi en aan die toepaslike wetlike vereistes voldoen. Daar bestaan ook dikwels onsekerheid oor vuurwapenlisensies wat verval het.
“In ’n breukdeel van ’n sekonde moet jy ’n lewensveranderende besluit kan neem.”
“Individuele omstandighede verskil. Die beste is om jou naaste aangewese vuurwapenoffisier by die SAPD te nader vir leiding. Ons kan mense help om die proses beter te verstaan en hulle na die toepaslike kanale verwys,” verduidelik Eric.
Die broers beplan om hul opleidingsaanbod mettertyd uit te brei. Moontlike toekomstige kursusse sluit meer gevorderde skietopleiding en boogskiet in. ’n Binnenshuise baan vir langer afstande word ook oorweeg.
Kursusgangers ontvang praktiese opleiding op Rotsvas se 20 m-binnenshuise skietbaan, waar veilige vuurwapenhantering, akkuraatheid en gereelde oefening voorop staan.
Oefening bly noodsaaklik
Volgens die broers beteken ervaring met ’n jaggeweer nie noodwendig dat iemand ’n handwapen ewe vaardig kan hanteer nie. Die twee vereis verskillende vaardighede en gereelde oefening.
“Baie ervare jagters besef eers op die baan hoe anders dit is om met ’n handwapen akkuraat te skiet,” sê Willem.
Rotsvas werk daarom ook met jagorganisasies en hul lede saam om ’n kultuur van verantwoordelike en veilige vuurwapengebruik te bevorder.
Verantwoordelike eienaarskap voorop
Eric beklemtoon dat Rotsvas nie vuurwapeneienaarskap as die oplossing vir elke persoon of veiligheidsprobleem voorhou nie.
“Ons sê nie dat almal ’n vuurwapen moet besit nie. Wanneer iemand wel daarvoor kies, moet die persoon verstaan watter verantwoordelikhede daarmee gepaardgaan.”
“Leer hoe om veilig rondom vuurwapens op te tree, selfs al beplan jy nie om self een te besit nie. Kennis, verantwoordelikheid en respek vir die wet bly die belangrikste.”
Volgens hom kan ’n bedreigende situasie binne sekondes ontvou. ’n Vuurwapeneienaar moet dus oor genoeg opleiding, kennis en oordeel beskik om onder druk verantwoordelik op te tree.
“’n Mens wil nooit in ’n situasie beland waarin jy ’n vuurwapen moet gebruik nie. Goeie opleiding en gereelde oefening help jou egter om beter besluite te neem. Enige gebruik van ’n vuurwapen teen ’n ander persoon sal daarna deeglik ondersoek word.”
Die broers wil uiteindelik nie net beter skuts oplei nie, maar ’n beter ingeligte gemeenskap help bou.
“Leer hoe om veilig rondom vuurwapens op te tree, selfs al beplan jy nie om self een te besit nie. Kennis, verantwoordelikheid en respek vir die wet bly die belangrikste,” sê Eric.
Manage Consent
To provide the best experiences, we use technologies like cookies to store and/or access device information. Consenting to these technologies will allow us to process data such as browsing behavior or unique IDs on this site. Not consenting or withdrawing consent, may adversely affect certain features and functions.
Functional
Always active
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Statistics
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
